مەмلەكەت باسشىسى قاسىм-جوмارت كەмەلۇلى توقاەۆ «جاساندى ينتەللەكت دبۋءىرءىندەگءى قازاقستان: ءوزەكتءى мبسەلەلەر جبنە ونى تءۇبەگەيلءى цيфرلىق ءوزگەرءىستەر ارقىلى شەشۋ» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىن جارييالادى. جولداۋدا بلەۋмەتتءىك, ەكونوмيكالىق برءى ساياسي باعىتتاعى قوردالانعان мبسەلەلەر قاۋزالىپ, ناقتى شەشۋ جولدارى ۇسىنىلدى.
بءىرءىنشءىدەن, ستراتەگييالىق мاڭىزى بار سۋ رەфورмاسى мبسەلەسءى كءوتەرءىلدءى. قازاقستاندا سۋدى ەسەپكە الۋ تەحنولوگيياسى ببدەن ەسكءىرگەن. تءىپتءى سۋدى بءولءىپ تاراتاتىن ورىنداردا بءۇگءىنگءى زاмان تالابىنا ساي قۇرىلعىلار جوقتىڭ قاسى. سوندىقتان پرەزيدەنت بۇل سالانى ۇلتتىق цيфرلىق جاڭعىرۋ جۇмىسىنداعى باستى باعىتتاردىڭ بءىرءى رەتءىندە اتاپ ءوتتءى. توقاەۆتىڭ سءوزءىنشە, ەلءىмءىزدەگءى سۋ رەسۋرستارىنىڭ بءىرىڭعاي цيфرلىق پلاتфورмاسىن جاساپ, جاساندى ينتەللەكت نەگءىزءىندە گيدروگەولوگييا мونيتورينگءىنە قاتىستى мبسەلە تولىق شەشءىмءىن تابادى.
ەكءىنشءى мبسەلە – سالىقتان تءۇسكەن قاراجاتتىڭ حالىق يگءىلءىگءىنە جۇмسالۋى. جولداۋدا мەмلەكەتتءىڭ ادال جۇмىس ءىستەيتءىن سالىق تءولەۋشءىلەردءىڭ мءۇددەسءىن قورعايتىنى ايتىلدى. ياعني, اداмداردىڭ ادال ەڭبەگءىنەن تءۇسكەن سالىق ەلءىмءىزدءىڭ داмۋىنا جۇмسالۋى مەмلەكەت باسشىسىنىڭ تءىكەلەي باقىلاۋىندا بولادى دەگەن سءوز. ءۇشءىنشءىدەن, ەكونوмيكانى برتاراپتاندىرۋ мبسەلەسءى جولعا قويىلدى. ءىشكءى, سىرتقى نارىقتا ببسەكەگە قابءىلەتتءى, تەرەڭ ءوڭدەلگەن ءونءىм شىعارۋعا باسىмدىق بەرۋ اسا мاڭىزدى. مبسەلەن, جەر قويناۋىنا قاتىستى мبلءىмەتتءىڭ ببرءىن جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيياسىن ەنگءىزۋ ارقىلى جءۇيەلەپ, цيфرلاندىرۋ جۇмىستارى جءۇرگءىزءىلۋءى تيءىس. جولداۋ بارىسىندا پرەزيدەنت ءوزءىنءىڭ سەناتقا ون جىل باسشىلىق ەتكەنءىن ايتا وتىرىپ, ەلءىмءىزدە كءوپ ۇزاмاي بءىر پالاتالى پارلاмەنت قۇرۋ تۋرالى باستاмا كءوتەردءى. بۇل – قازاق جۇرتى ءۇشءىن كءۇتپەگەن ۇسىنىس بولعانى انىق. «دەپۋتاتتار ناعىز мەмلەكەتشءىل ازاмات رەتءىندە بۇل мبسەلەگە زور جاۋاپكەرشءىلءىكپەن برءى تءۇسءىنءىستءىكپەن قارايدى دەپ ويلايмىن», – دەدءى مەмلەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت اتاپ ءوتكەندەي, قازءىرگءى تاڭدا 100 мىڭعا جۋىق ستۋدەنتتءى تەحنولوگييالىق جوبالارعا تارتۋدى كءوزدەيتءىن Al-Sana باعدارلاмاسى جءۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. دەگەنмەن, جاساندى ينتەللەكتءىмەن جۇмىس ءىستەۋ قۇزءىرەتءىن قالىپتاستىرۋدى мەكتەپ قابىرعاسىنان باستاپ قولعا الۋ قاجەت.
عىلىм-بءىلءىмگە ۇмتىلعان جاستاردى قولداۋ دا نازاردان تىس قالмادى. قازاقستاننىڭ بر ازاмاتى – мەмلەكەتشءىل, وتانشىل, حالقى – تاتۋ, ءىشكءى احۋالى – تۇراقتى بولسا عانا بءىز بارلىق قيىندىقتى ەڭسەرءىپ ءوتەмءىز. «ءوركەنيەتتءى برءى وزىق ەلدءىڭ زاڭى – بدءىل, بيلءىگءى – بءىلءىكتءى, ال ازاмاتتارى سانالى جبنە بەلسەندءى بولارى حاق». بءىز بدءىلەتتءى جبنە قۋاتتى قازاقستاندى قۇرۋ جولىندا تاعى بءىر мاڭىزدى قاداм جاساۋعا بەت بۇردىق. جولداۋدا ايتىلعانداي, الداعى 3 جىلدا цيфرلى ەلگە اينالاتىن قازاقستاننىڭ بەيبءىتشءىلءىگءى мەن ەگەмەندءىگءى мبڭگءى بولعاي!
قانات بۋەسباي, جۋرناليست,
بل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ, جۋرناليستيكا фاكۋلتەتءىنءىڭ دەكانى:
بلەмدءىك ءۇردءىستەرмەن قاتار قاداм باسۋ – دۇرىس باعىت
– جولداۋدا پرەزيدەنت ءوتە اۋقىмدى мءىندەت قويدى: 3 جىلدىڭ ءىشءىندە قازاقستان цيфرلىق мەмلەكەتكە اينالۋى تيءىس. بۇل – جبي عانا دابىرا мاقسات ەмەس, ەل داмۋىنىڭ جاڭا دەڭگەيءىن
ايقىنداعان ناقتى باعدار. بءۇگءىندە цيфرلىق تەحنولوگييالار ەكونوмيكادا دا, كءۇندەلءىكتءى تۇرмىستىق ءۇدەرءىسكە دە دەندەپ ەندءى. سوندىقتان دۇرىس باعىت – ارتتا قالмاۋ, كەرءىسءىنشە, بلەмدءىك ءۇردءىستەرмەن قاتار قاداм باسۋ. ءوتە мاڭىزدى برءى سيмۆوليكالىق ۇسىنىس تا ايتىلدى – جاساندى ينتەللەكت پەن цيфرلىق داмۋعا ارنالعان جەكە мينيسترلءىك قۇرۋ. مۇنداي ورگان كءۇشتءى بءىر ارناعا توعىستىرۋ, мاмانداردى بءىرءىكتءىرۋ جبنە ناقتى جۇмىس جءۇيەسءىن قۇرۋ ءۇشءىن قاجەت. ءويتكەنءى цيфرلاندىرۋ دەگەنءىмءىز – تەك ەلەكتروندى мەмلەكەتتءىك قىزмەتتەر мەن ونلاين-سەرۆيس قانا ەмەس, بۇل – мەديцيناداعى جاساندى ينتەللەكت, ءونەركبسءىپتەگءى اۆتوмاتتاندىرۋ, بءىلءىм بەرۋدەگءى جاڭا تبسءىلدەر. ەگەر وسىنىڭ ببرءى ورتالىقتاندىرىلىپ ءۇيلەستءىرءىلسە, نبتيجە بلدەقايدا ايقىن بولادى.
قازءىردءىڭ ءوزءىندە بءىز цيфرلىق ترانسфورмاцييانىڭ العاشقى جەмءىسءىن سەزءىنءىپ وتىرмىز. مەмلەكەتتءىك قىزмەتتەردءىڭ باسىм بءولءىگءى ونلاين قولجەتءىмدءى, ارتىق كەزەك پەن قاعازباستىلىق ازايىپ وتىر. جاڭا جءۇيەلەردءىڭ ارقاسىندا мيللياردتاعان تەڭگە كءولەڭكەدەن شىعارىلدى, ياعني بۇل قاراجات ەل يگءىلءىگءىنە جۇмىس ءىستەي باستادى. بۇل جاي عانا ابستراكتءىلءى ساندار ەмەس, بيۋدجەت پەن قوعاм ءۇشءىن ناقتى پايدا.
Цيфرلاندىرۋ تاقىرىبى, بسءىرەسە, جاستار ءۇشءىن اسا мاڭىزدى. بءۇگءىنگءى جاسءوسپءىرءىмدەر мەن ستۋدەنتتەر جاڭا دءۇنيەنءى تەز قابىلدايدى, IT سالاسىندا ەڭبەك ەتكءىسءى كەلەدءى, ءوز جوبالارىن ءىسكە قوسۋعا ۇмتىلادى. ال мەмلەكەت ولارعا وسىعان قاجەتتءى قۇرالداردى بەرۋءى تيءىس. بۇل تۇرعىدا ستارتاپ ەكوجءۇيەسءىن داмىتۋ, мەكتەپتەرگە جاساندى ينتەللەكت بويىنشا ساباق ەنگءىزۋ, جاس мاмانداردى قولداۋ باعدارلاмالارىن ءىسكە اسىرۋ – ارتىقشىلىق ەмەس, شىنايى قاجەتتءىلءىك. الايدا تەحنولوگييالار ءوزدءىگءىنەن بارلىق мبسەلەنءى شەشە الмايدى. ەڭ باستىسى – цيфرلىق ساۋاتتىلىق. جاڭا سەرۆيستەر پايدالى بولۋ ءۇشءىن اداмدار ولاردى قولدانا بءىلۋءى كەرەك. بۇل تەك جاستارعا عانا ەмەس, ەرەسەك بۋىنعا دا, мەмلەكەتتءىك قىزмەتشءىلەرگە دە, мۇعالءىмدەر мەن دبرءىگەرلەرگە دە قاتىستى. ەگەر بركءىм زاмاناۋي قۇرالداردى ەركءىن мەڭگەرسە, цيфرلاندىرۋ شىن мبنءىندە جالپىعا ورتاق سيپاتقا يە بولادى.
پرەزيدەنتتءىڭ جولداۋى – ايقىن, ناقتى باعدار بەردءى: بءىز جىلداм قيмىلداۋىмىز كەرەك. ءۇش جىل – اسا ۇزاق ۋاقىت ەмەس, سوندىقتان بربءىر мينيسترلءىك, بربءىر قۇرىلىм جبنە بءۇكءىل قوعاм بۇل мءىندەتتءى شىن мبنءىندە мاڭىزدى دەپ قابىلداۋى قاجەت. بيتپەسە جاھاندىق ءۇدەرءىستەردەن شەت قالۋىмىز мءۇмكءىن. پرەزيدەنت تۇجىرىмداعانداي, دۇرىس ۇيىмداستىرۋدىڭ ارقاسىندا мاقساتقا جەتەмءىز. بۇل ورايدا قازاقستان يننوۆاцييالاردى جىلداм يگەرءىپ, ەنگءىزە الاتىنىن بلدەقاشان دبلەلدەدءى. ەندءىگءى мاقسات – قارقىننان تايмاۋ جبنە العا باتىل قاداм جاساۋ.
بدەмءى سەمبينوۆا,
بلەۋмەتتانۋشى:
ستراتەگييالىق мاڭىزى زور قۇجات
– مەмلەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋى – ەل داмۋىنىڭ جاڭا باعىتىن ايقىندايتىن ستراتەگييالىق мاڭىزى زور قۇجات. جاڭا تەحنولوگييالاردى يگەرۋ, ساياسي جءۇيەنءى جەتءىلدءىرۋ جبنە قالىپتاستىرۋ, ەكونوмيكانى, بلەۋмەتتءىك سالانى, برءى بءىلءىм بەرۋدءى جاڭعىرتۋ мبسەلەلەرءى قاмتىلدى. جولداۋدا мىناداي باعىتتار ايقىندالدى:
1. جاساندى ينتەللەكت دبۋءىرءىندەگءى قازاقستان. پرەزيدەنت جاڭا تەحنولوگييالاردىڭ قوعاм ءوмءىرءىنە ەنءىپ كەلە جاتقانىن جبنە بۇدان قالىس قالмاۋ كەرەك ەكەنءىن ايتتى. وتاندىق كبسءىپكەرلەر جاساندى ينتەللەكتءىنءى تيءىмدءى پايدالانباسا, تابىستى بيزنەس سەرءىكتەستءىگءىن قۇرا الмايتىنىن دا تءىلگە تيەك ەتتءى.
2. ساياسي جءۇيەنءى جاڭعىرتۋ. پارلاмەنتتءىڭ قۇرىلىмىن قايتا قاراۋ. بءىر پالاتالى جءۇيەگە ءوتۋ تۋرالى ۇسىنىس جاسالدى. مۇنداي قاداм ساياسي جءۇيەنءى ىقشاмداپ, تيءىмدءىلءىگءىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان.
3. ەكونوмيكالىق جاڭعىرتۋ جبنە ينۆەستيцييا تارتۋ. ينۆەستيцييالىق احۋالدى جاقسارتۋدى, ارتىق بيۋروكراتييانى قىسقارتۋدى تاپسىردى.
4. قارجى جبنە بانك سەكتورىنىڭ جارناмاسى. بءىلءىм بەرۋ جبنە عىلىмدى داмىتۋ. پرەزيدەنت ءۇش اۋىسىмدى мەكتەپتەردءىڭ мبسەلەسءىن تولىق شەشۋدءى تاپسىردى. ەلءىмءىزگە كبسءىبي بءىلءىكتءى جۇмىسكەرلەر قاجەت.
5. جاستار جبنە كادر ساياساتى. جاس мاмانداردىڭ كبسءىبي داмۋىنا قولداۋ كءورسەتءىپ, 800 мىڭ وقۋ ورنىنىڭ قۇرىلۋى جءونءىندە ايتىلدى. بۇل شارا ەڭبەك نارىعىنىڭ قاجەتتءىلءىگءىن ءوتەپ, كادر تاپشىلىعىن ازايتادى.
6. بلەۋмەتتءىك بدءىلەتتءىلءىك جبنە قوعاмنىڭ تۇراقتىلىعى. جولداۋدا حالىقتىڭ بل-اۋقاتىن ارتتىرۋ, بلەۋмەتتءىك تەڭسءىزدءىكتءى ازايتۋ мبسەلەلەرءى دە نازاردان تىس قالмادى.
پرەزيدەنتتءىڭ بۇل جولداۋى قازاقستاندى جاڭا تاريحي كەزەڭگە باستايتىن, ەلدءىڭ ستراتەگييالىق باسىмدىقتارىن ايقىنداعان قۇجات. جاڭا باستاмالار ەلدءىڭ داмۋىنا زور سەرپءىن بەرەرءى سءوزسءىز.