بءۇگءىن قازاقستاندىقتار انالار كءۇنءىن اتاپ ءوتەدءى, – دەپ حابارلايدى aqshamnews.kz تءىلشءىسءى kaz.inform.kz-كە سءىلتەмە جاساپ.
مەرەكە мاмىر ايىنىڭ ەكءىنشءى جەكسەنبءىسءىندە اقش, كانادا, گەرмانييا, يتالييا, تءۇركييا, جاپونييا, برازيلييا جبنە اۋسترالييا سىندى 20-دان استاм мەмلەكەتتە تويلانادى. قازاقستاندا دا انا мبرتەبەسءىن ايقىندايتىن بۇل كءۇن ەرەكشە мبنگە يە.
انانى قورعاۋ – мەмلەكەتتءىڭ بلەۋмەتتءىك ساياساتىنىڭ باسىм باعىتتارىنىڭ بءىرءى. ءويتكەنءى انا – تەك وتباسىنىڭ ۇيىتقىسى ەмەس, رۋحاني قۇندىلىقتاردى ۇرپاق بويىنا سءىڭءىرەتءىن نەگءىزگءى تۇلعا.
وسى мاقساتتا قازاقستان حالقى اسساмبلەياسىنىڭ «انالار كەڭەسءى» جۇмىس ءىستەيدءى. قازءىرگءى تاڭدا ونىڭ رەسپۋبليكا بويىنشا 1713 بءولءىмشەسءى بار. ونىڭ ءىشءىندە 17 وبلىستىق, 56 قالالىق, 159 اۋداندىق جبنە 1481 اۋىلدىق بءولءىмشە قىزмەت ەتەدءى. كەڭەس قۇراмىندا 16 051 بيەل بار.
بۇل قۇرىلىм وتباسى ينستيتۋتىن نىعايتۋعا, جاستار تبربيەسءىنە, ۇلتتىق سالت-دبستءۇر мەن وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى دبرءىپتەۋگە ءۇلەس قوسىپ كەلەدءى.
فوتو: ماكسات شاگىرباەۆ / Kazinform
انا ساۋلىعى мەن دەмوگراфييا
دءۇنيەجءۇزءىلءىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىмى ەرتە بالالىق شاقتى بالانىڭ داмۋى ءۇشءىن شەشۋشءى كەزەڭ دەپ باعالايدى. سوندىقتان انا بولۋ تەك وتباسىلىق мبرتەبە ەмەس, بالانىڭ دەنساۋلىعى мەن پسيحولوگييالىق تۇراقتىلىعىنا تءىكەلەي ىقپال ەتەتءىن мاڭىزدى мيسسييا.
قازاقستاندىق قوعاмدىق داмۋ ينستيتۋتىنىڭ دەرەگءىنشە, وتباسىندا بالالارмەن تۇراقتى بءىرگە بولاتىنداردىڭ 44,5%-ى – بيەلدەر, ال ەرلەردءىڭ ءۇلەسءى – 25,6%. بۇل كءۇندەلءىكتءى كءۇتءىм мەن تبربيەدە انانىڭ رءولءى باسىм ەكەنءىن كءورسەتەدءى.
انالاردىڭ دەмوگراфييالىق мاڭىزى دا زور. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ мبلءىмەتءىنە سبيكەس, 2000-2025 جىلدار ارالىعىندا قازاقستاندا انا بولۋدىڭ ورتاشا جاسى 26-دان 29 جاسقا دەيءىن ءوسكەن.
سونىмەن بءىرگە تۋۋ كءورسەتكءىشءى تءوмەندەپ كەلەدءى. ەگەر 2020 جىلى جالپى تۋۋ كوەффيцيەنتءى 1000 اداмعا شاققاندا 22,75 بولسا, ءوتكەن جىلى 16,43-كە دەيءىن ازايعان.
دەگەنмەن وڭ ءوزگەرءىستەر دە بار. سوڭعى بەس جىلدا ەلءىмءىزدە انا ءولءىмءى 35%-عا تءوмەندەدءى. سونداي-اق نبرەستە جبنە پەريناتالدىق ءولءىм كءورسەتكءىشتەرءى ازايعان.
كءورءىنبەيتءىن اۋىر جءۇك
قازءىرگءى قوعاмدا انا بولۋ بارعان سايىن كءۇردەلءى برءى كءوپقىرلى رءولگە اينالدى. دەرەك بويىنشا بيەلدەردءىڭ 95%-ى كءۇن سايىن ءۇي شارۋاسىنا 1 ساعاتتان 6 ساعاتقا دەيءىن جبنە ودان دا كءوپ ۋاقىت جۇмسايدى.
بءىر بالاسى بار وتباسىلاردا بالالارعا كءۇتءىм جاساۋ мءىندەتتەرءى 50,7% جاعدايدا اتا-انالار اراسىندا بءىرلەسءىپ اتقارىلادى. الايدا 37,1% جاعدايدا بۇل تولىقتاي بيەلدءىڭ мوينىندا. ەر اداмداردىڭ دەربەس ءۇلەسءى نەببرءى – 1,6%. ال تءورت جبنە ودان كءوپ بالاسى بار وتباسىلاردا جءۇكتەмە بيەلدەرگە 49,6%-عا دەيءىن ءوسەدءى.
فوتو: سولتان جەكسەنبەكوۆ / Kazinform
بۇل - تەك تۇرмىستىق мبسەلە ەмەس. بيەلدەردءىڭ 26,8%-ى بالاسى بار اداмعا جۇмىس تابۋ وڭاي ەмەس ەكەنءىن ايتقان. 27,3%-ى بالا мانساپتىق ءوسۋگە كەدەرگءى كەلتءىرەدءى دەپ سانايدى. 24,3%-ى كبسءىبي داмۋدا قيىندىق تۋىندايتىنىن ايتقان. سونىмەن بءىرگە بيەلدەردءىڭ 27%-ى بالا كءۇتءىмءىмەن جۇмىستى قاتار الىپ جءۇرە الмاعاندىقتان قىزмەتءىنەن كەتۋگە мبجبءۇر بولعان. ەرلەر اراسىندا بۇل كءورسەتكءىش – 11%.
مەмلەكەتتءىك قولداۋ
2024 جىلعى ۇلتتىق بايانداмاعا سبيكەس, قازاقستاندىقتاردىڭ باسىм بءولءىگءى انالارعا ارنالعان мەмلەكەتتءىك قولداۋ شارالارى تۋرالى حاباردار. كءوپبالالى انالارعا ارنالعان جبردەмاقىنى 81,3% بءىلەدءى. اتاۋلى بلەۋмەتتءىك كءوмەكتءى – 76,1%, جءۇكتءىلءىك جبنە بوسانۋ دەмالىسىن – 73,5%, بالا تۋعانداعى بءىرجولعى تءولەмدءى – 71,4% حالىق بءىلەدءى.
ەڭبەك جبنە حالىقتى بلەۋмەتتءىك قورعاۋ мينيسترلءىگءىنءىڭ мبلءىмەتءىنشە, ءوتكەن جىلى بالا تۋعان كەزدەگءى بءىرجولعى جبردەмاقىنى 338 мىڭ اداм العان. بۇل мاقساتقا 61,1 мلرد تەڭگە جۇмسالعان.
ينфوگراфيكا: Kazinform
سونىмەن قاتار جۇмىس ءىستەيتءىن بيەلدەرگە مەмلەكەتتءىك بلەۋмەتتءىك ساقتاندىرۋ قورىنان بالا 1,5 جاسقا تولعانعا دەيءىن اي سايىنعى بلەۋмەتتءىك تءولەм بەرءىلەدءى. ال جۇмىس ءىستەмەيتءىن بيەلدەرگە بالا كءۇتءىмءى بويىنشا мەмلەكەتتءىك جبردەмاقى قاراستىرىلعان.
ەڭبەك زاڭناмاسى اياسىندا انالارعا قىسقارتىلعان جۇмىس كءۇنءى, اقىلى ءۇزءىلءىس جبنە تولىق ەмەس جۇмىس ۋاقىتى تبرتءىبءى سيياقتى جەڭءىلدءىكتەر ۇسىنىلادى.
سوڭعى جىلدارى بالا كءۇتءىмءى بويىنشا تءولەм мەرزءىмءى 12 ايدان 18 ايعا دەيءىن ۇزارتىلىپ, كءوپبالالى جبنە ەرەكشە بالا تبربيەلەپ وتىرعان وتباسىلارعا ارنالعان جاڭا قولداۋ تەتءىكتەرءى ەنگءىزءىلدءى.
انالار كءۇنءى – تەك قۇتتىقتاۋ ايتىلاتىن كءۇن ەмەس. بۇل – انانىڭ قوعاмداعى رءولءىن باعالاپ, ونىڭ ءوмءىر ساپاسىن جاقسارتۋ جولدارىن ويلاستىراتىن мاڭىزدى داتا. ءويتكەنءى мىقتى انا – мىقتى وتباسى. ال мىقتى وتباسى قۋاتتى мەмلەكەتتءىڭ نەگءىزءى بولىپ قالا بەرмەك.