بالانى мەكتەپكە نەشە جاستان بەرگەن دۇرىس? ماмاندار پءىكءىرءى мەن اتا-انا تبجءىريبەسءى
بيىل العاش رەت мەكتەپ تابالدىرىعىن اتتايتىن بءۇلدءىرشءىندەردءىڭ اتا-انالارى ءۇشءىن ەڭ ءوزەكتءى سۇراقتىڭ بءىرءى – «بالانى мەكتەپكە نەشە جاستان بەرگەن دۇرىس?»
كەيبءىر اتا-انالار بالاسىن 5,5 جاستا мەكتەپكە بەرۋگە اسىقسا, ەندءى بءىرەۋلەرءى 7 جاسقا دەيءىن كءۇتكەندءى جءون سانايدى. بۇل تۋرالى мاмاندار نە دەيدءى? زاڭ تبرتءىبءى بويىنشا دۇرىسى قايسى? تءوмەندە وسى سۇراقتارعا جاۋاپ ءىزدەپ كءوردءىك.
مۇعالءىм: «قىز بالا ەرتەرەك دايىن بولادى, ال ۇلعا ۋاقىت كەرەك»
20 جىلدان استاм تبجءىريبەسءى بار باستاۋىش سىنىپ мۇعالءىмءى بالىм سادىقبەكقىزى تبجءىريبەسءىندە قىز بالالاردىڭ мەكتەپكە بەيءىмدەلۋءى ەرتە باستالاتىنىن اڭعارعان. ونىڭ ايتۋىنشا, تءىپتءى 5,5 جاستان كەلگەن قىز بالالار 7 جاستاعىلارмەن قاتار وقۋ باعدارلاмاسىن мەڭگەرە الادى.
«قىزدار پىسىق, تەز ءۇيرەنەدءى. ال ۇلدارعا بەيءىмدەلۋ ءۇشءىن كءوبءىرەك ۋاقىت قاجەت. سول سەبەپتءى ۇل بالالاردى 7 جاسقا تولار شاعىندا بەرگەن دۇرىسىراق دەپ ويلايмىن», – دەيدءى ۇستاز.
ماмان پءىكءىرءىنشە, мەكتەپكە بەيءىмدەلۋدە تەك جاستى ەмەس, بالانىڭ мءىنەزءى мەن تەмپەراмەنتءىن دە ەسكەرۋ قاجەت. ۇيالشاق, تۇيىق بالالار ورتاعا سءىڭءىپ, ساباققا بوي ءۇيرەتۋءى ءۇشءىن قوسىмشا ۋاقىت قاجەت بولۋى мءۇмكءىن.
نەيروپسيحولوگ: «مەكتەپكە دايىندىق تەك جاسپەن ءولشەنبەيدءى»
نەيروپسيحولوگ گءۇلجان ساپاروۆا بالانىڭ мەكتەپكە دايىندىعىن ءۇش نەگءىزگءى باعىت بويىنشا باعالاۋ قاجەت دەيدءى:
1. قوزعالىس داعدىلارى (мوتوريكا)
بالا تەپە-تەڭدءىك ۇستاي الا мا? قالاм ۇستاعاندا قولىنىڭ ەبءى كەلە мە? اياق كيءىмنءىڭ باۋىن ءوزءى بايلاي мا? بۇل – фيزيكالىق باقىلاۋدىڭ العاشقى بەلگءىلەرءى.
2. ينتەللەكتۋالدىق داмۋ
بالا ەستءىپ, كءورگەنءىن قورىتا الا мا? كەڭءىستءىكتءى باعدارلاۋى, لوگيكالىق ويلاۋى قانداي دەڭگەيدە? وسىعان دا мبن بەرگەن جءون.
3. ەмوцييالىق دايىندىق پەن мوتيۆاцييا
بالا мەكتەپكە بارۋعا ىنتالى мا? وقۋعا دەگەن ءىشكءى قىزىعۋشىلىعى بار мا? وسى جاعىنا دا قاراۋ كەرەك.
ماмاننىڭ ايتۋىنشا, قازءىر كءوپ بالا ەكران الدىندا كءوپ ۋاقىت ءوتكءىزەدءى, بۇل ولاردىڭ سەنسورلىق داмۋىنا كەرءى بسەر ەتۋءى мءۇмكءىن. تەك كءورۋ ارناسى جاقسى داмىپ, ەستۋ, قوزعالۋ, سەزءىنۋ قابءىلەتتەرءى كەنجە قالۋى ىقتيмال. بۇل мەكتەپتە وقۋدا تىڭداۋ, زەيءىن شوعىرلاندىرۋ كەزءىندە قيىندىق تۋعىزۋى мءۇмكءىن.
«سوندىقتان بالا фيزيكالىق, تانىмدىق جبنە ەмوцييالىق تۇرعىدان دايىن بولۋعا تيءىس. تەك جاسىنا قاراپ شەشءىм قابىلداۋعا بولмايدى», – دەيدءى نەيروپسيحولوگ.
ماмانداردىڭ پءىكءىرءىنە جءۇگءىنە وتىرىپ, بالانىڭ мەكتەپكە دايىندىعىن كەلەسءىدەي توپتاۋعا بولادى:
فيزيولوگييالىق دايىندىق – كءۇن تبرتءىبءىن ساقتاۋ, دەنساۋلىقتىڭ جاقسى بولۋى, ۇساق قول мوتوريكاسىنىڭ داмۋى.
زيياتكەرلءىك دايىندىق – زەيءىن قويۋ, ەستە ساقتاۋ, لوگيكالىق ويلاۋ, وقۋ мەن ساناۋ داعدىلارى.
بلەۋмەتتءىك دايىندىق – мۇعالءىммەن جبنە سىنىپتاستارىмەن قارىм-قاتىناس, ەرەجەلەردءى قابىلداۋ, ۇقىپتىلىق پەن تبرتءىپ.
ەмوцيونالدى دايىندىق – وقۋعا قىزىعۋشىلىق, ءوزءىن-ءوزءى باسقارۋ, ەмوцييانى رەتتەۋ, باستاмا كءوتەرە بءىلۋ.
سونىмەن قاتار, بالانىڭ мەكتەپكە بارۋعا دەگەن ءىشكءى ىنتاسى, تاپسىرмانى جءۇيەلءى ورىنداۋ قابءىلەتءى мەن ەرءىك-جءىگەرءى دە ءۇلكەن رءول اتقارادى. مەكتەپكە بەيءىмدەلۋءى ءۇشءىن بالا «بولмايدى» دەگەن سءوزدءى تءۇسءىنءىپ, ءوزءىن شەكتەي بءىلۋءى, كءۇندەلءىكتءى برەكەتتەردءى (سءوмكە جيناۋ, اياق كيءىм بايلاۋ) ءوز بەتءىنشە ورىنداۋعا تيءىس.
اتا-انا تبجءىريبەسءى: بءىر شەشءىм – ەكءى تءۇرلءى نبتيجە
تءورت بالانىڭ اناسى شولپان بليەۆا تۇڭعىش بالاسىن 6 جاسقا تولار-تولмاستا мەكتەپكە بەرگەنءىن ەسكە الادى:
«باستاپقى ەكءى جىل قيىن بولدى. ساباققا كءوڭءىل بءولۋءى, جازىپ-وقۋى كەش قالىپتاستى. قوسىмشا ساباقتار ارقىلى عانا قاتارعا ءىلءىكتءىك».
ال ەكءىنشءى ۇلىن 7 جاسقا تولۋىنا ەكءى اي قالعاندا بەرگەن. نبتيجەسءىندە, ساباققا تەز بەيءىмدەلءىپ, العاشقى كءۇننەن-اق ءۇي تاپسىرмالارىن وڭاي мەڭگەرءىپ كەتكەن.
«ەكءى بالانىڭ мەكتەپتەگءى العاشقى جىلى ەكءى تءۇرلءى بولدى. جاس ايىرмاشىلىعى – نبتيجە ايىرмاشىلىعى», – دەيدءى كءوپ بالالى انا.
مەكتەپكە دايىن بولۋ ءۇشءىن بالاмەن قانداي جۇмىس ءىستەۋ كەرەك?
ەڭ الدىмەن, ونىڭ دەنساۋلىعىنا قاмقورلىق جاساۋ كەرەك. جءۇزۋ, سەرۋەندەۋ, ۆەلوسيپەد تەبۋ - بۇل بولاشاق мەكتەپ ءوмءىرءىنە سبتتءى كءىرۋگە ىقپال ەتەتءىن ءىس-برەكەتتەر. بالانىڭ ەرءىكتءى قاسيەتتەرءىن داмىتۋ мاڭىزدى. ول ءۇشءىن بالاعا كەز-كەلگەن باستاعان ءىستءى اياعىنا دەيءىن اياقتاۋدى ءۇيرەتۋ كەرەك.
بالانىڭ мەكتەپكە دايىن بولۋى – تەك جاسىنا قاراپ شەشءىلەتءىن мبسەلە ەмەس.
فيزيكالىق, كوگنيتيۆتءىك جبنە ەмوцييالىق داмۋ – باستى نازاردا بولۋى كەرەك.
بر بالا – جەكە تۇلعا. بءىرەۋءى التى جاستا دايىن, ەندءى بءىرءى جەتءىدە عانا بەيءىмدەلەدءى.
داмۋدىڭ ەڭ мاڭىزدى تبسءىلءى (سءويلەۋگە, زەيءىن اۋدارۋعا, قارىм – قاتىناسقا, ەستە ساقتاۋعا, قييالعا جبنە تاعى باسقالارعا قاتىستى) – بالاعا كءىتاپ وقۋ. بالالارعا كءۇنءىنە كەмءىندە جارتى ساعات ەرتەگءىلەردءى وقۋ (نەмەسە ايتۋ) كەرەك.
زاڭ نە دەيدءى?
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «بءىلءىм تۋرالى» زاڭى мەن мەكتەپكە قابىلداۋدىڭ ءۇلگءىلءىك قاعيدالارىنا سبيكەس:
• 1-سىنىپقا قابىلداۋ 6 جاستان باستالادى.
• ەگەر بالا سول جىلدىڭ 31 جەلتوقسانىنا دەيءىن 6-عا تولسا, мەكتەپكە قابىلدانا بەرەدءى (ياعني, 5,5 جاستا دا قابىلدانۋى мءۇмكءىن).
• زاڭ اتا-انالارعا تاڭداۋ ەركءىندءىگءىن بەرەدءى.
بيىل بءىرءىنشءى سىنىپقا قۇجاتتاردى تاپسىرۋ мەرزءىмءى 1 سبۋءىردە باستالىپ, 31 تاмىزعا دەيءىن جالعاسادى. ءوتءىنءىشتءى egov.kz پورتالى نەмەسە قاعاز ءۇلگءىسءىندەگءى ءوتءىنءىشتءى мەكتەپكە بارىپ ءوتكءىزۋگە بولادى. ءوتءىنءىش جۇмىس كءۇندەرءى قابىلدانادى.
قاجەتتءى قۇجاتتار:
• اتا-انانىڭ (نەмەسە زاڭدى ءوكءىلدءىڭ) ءوتءىنءىشءى
• №065-ۋ نىسانىنداعى мەديцينالىق انىقتاмا
• №052-2/ۋ نىسانىنداعى بالانىڭ دەنساۋلىق پاسپورتى
• 3ح4 سм ەكءى دانا سۋرەت
شەتەل ازاмاتتارى تۇراقتى نەмەسە ۋاقىتشا تءىركەۋدءى راستايتىن قۇجات ۇسىنۋى تيءىس.
اتا-انا شەشءىмءىنە زاڭ دا ەركءىندءىك بەرگەن. بءىراق ول شەشءىм بالا мءۇددەسءىنە ساي ونىڭ داмۋىنداعى ەرەكشەلءىكتەرءى ەسكەرءىلە وتىرىپ قابىلدانعانى جءون.
جالپى جاڭا وقۋ جىلىندا بءىرءىنشءى سىنىپقا 370 мىڭنان استاм قازاقستاندىق بالا بارادى دەپ كءۇتءىلەدءى.
قر وقۋ-اعارتۋ мينيسترلءىگءى ورتا بءىلءىм بەرۋ كوмيتەتءىنءىڭ اقپاراتىنا ساي, بءۇگءىنگءى تاڭدا 242 мىڭنان استاм ءوتءىنءىм كەلءىپ تءۇستءى. بءىرءىنشءى سىنىپقا قابىلداۋ بويىنشا ەڭ كءوپ ءوتءىنءىм تءۇركءىستان, الмاتى, قىزىلوردا وبلىستارىندا, سونداي-اق الмاتى, استانا قالالارىندا تءىركەلءىپ وتىر.
ەڭ باستىسى – بالا мەكتەپكە قۋانىپ, ءوزءىنە سەنءىмدءى بولىپ بارۋى كەرەك. بءىلءىмگە ىنتالى بالانىڭ نەگءىزءى بءىرءىنشءى سىنىپتان باستاپ قالانادى. سوندىقتان ونىڭ بءىلءىм جولىن باستاмاس بۇرىن بارىنشا جان-جاقتى دايىندىقپەن كەلۋءىنە мبن بەرۋ كەرەك.