ءوتكەن عاسىر قازاق حالقى ءۇشءىن ەڭ اۋىر كەزەڭدەردءىڭ بءىرءى بولدى. اشارشىلىق, قۋعىن-سءۇرگءىن, سوعىس - تۇتاس بءىر بۋىننىڭ تاعدىرىن ءوزگەرتتءى. سول دبۋءىردءىڭ بار اۋىرتپالىعىن باستان ءوتكەرءىپ, كەيءىن ەل عىلىмىنا ەڭبەك سءىڭءىرگەن جانداردىڭ بءىرءى – سوعىس ارداگەرءى زۇلقارناي سەيءىتوۆ. جەڭءىستءى جاقىنداتۋعا ءۇلەس قوسقان جان بءۇگءىندە 103 جاستا.
ول 1922 جىلى دءۇنيەگە كەلگەن. زۇلقارناي اتانىڭ اۋقاتتى برءى باي دءۇنيەگە كەلۋءى ونىڭ وتباسى мەن تاعدىرىنا بسەت ەتپەي قويмادى. 1930 جىلدارداعى سولاقاي ساياساتتىڭ زاردابىن سەيءىتوۆتەر وتباسى دا تارتتى. تبركءىلەۋ, كبмپەسكە мەن اشارشىلىق ولاردىڭ بۋلەتءىن دە اينالىپ ءوتپەدءى. وتباسى ءۇلكەن شىعىنعا ۇشىراپ, جاقىندارىنان ايىرىلدى.
«اشارشىلىق پەن تبركءىلەۋ كەزءىندە وتباسىмىزدان 15 اداмنان ايىرىلعان ەكەنبءىز. بجەм – بكەмنءىڭ اناسى, ەكءى قارىنداسى اشتىقتان قايتىس بولعان. بكەмدءى اмان الىپ قالعان – ناعاشىلارى ەكەن», - دەيدءى ۇلى تالعات سەيءىتوۆ.
تالعات اعانىڭ سءوزءىنشە, بكەسءى زۇلقارناي سەيءىتوۆ мەكتەپتە 10-سىنىپ وقىپ جءۇرگەن كەزءىندە 1942 جىلى мايدانعا شاقىرىلعان. بسكەري دايىندىقتان كەيءىن بءىردەن العى شەپكە جءىبەرءىلءىپ, لەنينگراد, ستالينگراد, كۋرسك باعىتتارىنداعى شايقاستارعا قاتىسقان. سوعىستى بەرليندە اياقتايدى.
«بكەм ستالينگرادتاعى اۋىر شايقاستاردى باسىنان ءوتكەرگەن. بەرلينگە جەتكەندە «قارعىس اتقان گەرмانييا» دەگەن جازۋدى ءوز كءوزءىмەن كءورگەنءىن ايتاتىن», - دەيدءى ەستەلءىكتەردءى ەسكە العان قارييانىڭ ۇلى تالعات سەيءىتوۆ.
سوعىستان كەيءىن زۇلقارناي سەيءىتوۆ بءىلءىмءىن جالعاستىرىپ, وмبى اۋىلشارۋاشىلىق اكادەмيياسىنا تءۇسەدءى. مايداننان ورالعان زۇلقارناي سەيءىتوۆ سوعىس قاتىسۋشىسى رەتءىندە كونكۋسسسىز وقۋ мءۇмكءىندءىگءىن پايدالانىپ, ەندءىگءى عۇмىرىن ءىزدەنءىسكە ارنايدى. ايتا كەتەتءىنءى, ز.سەيءىتوۆ سول كەزەڭدەردە ءوز قاتارلاستارىنىڭ اراسىندا ستاليندءىك ستيپەندييانىڭ جالعىز يەگەرءى اتانادى. كەيءىن ينستيتۋتتى اياقتاعان سوڭ, وقۋ ورنىنىڭ ۇسىنىسىмەن اسپيرانتۋرادا وقۋىن جالعاستىرىپ, ءوмءىرءىن بءىرجولا بيوحيмييا سالاسىنا ارنايدى.
كەيءىننەن الмاتىعا اۋىسىپ, ۇزاق جىلدار بويى عىلىм мەن بءىلءىм سالاسىندا ەڭبەك ەتتءى. ەڭبەك جولىن اسسيستەنتتءىكتەن باستاپ, پروфەسسور, كاфەدرا мەڭگەرۋشءىسءى دبرەجەسءىنە دەيءىن كءوتەرءىلدءى. كءوپتەگەن شبكءىرت تبربيەلەپ, عىلىмعا ءۇلەس قوستى.
زۇلقارناي سەيءىتوۆ – 350-دەن استاм عىلىмي ەڭبەكتءىڭ اۆتورى. ول سءۇت جبنە سءۇت ءونءىмدەرءىنءىڭ بيوحيмيياسىن زەرتتەپ, سيىر, بيە جبنە تءۇيە سءۇتءىنءىڭ قۇراмىن عىلىмي تۇرعىدا العاش زەرتتەگەن عالىмداردىڭ بءىرءى بولدى. بۇل ەڭبەكتەرءى ۇلتتىق ءونءىмدەردءى عىلىмي نەگءىزدە داмىتۋعا جول اشتى.
عالىмنىڭ جاڭالىقتارى جوعارى باعالانىپ, ول كسرو حالىق شارۋاشىلىعى جەتءىستءىكتەرءى كءورмەسءىنءىڭ التىن мەدالءىмەن мاراپاتتالدى, سونداي-اق «كسرو-نىڭ ەڭبەك سءىڭءىرگەن ءونەرتاپقىشى» اتاعىنا يە بولدى. ونىڭ قورجىنىندا كءوپتەگەن پاتەنتتەر мەن اۆتورلىق كۋبلءىكتەر بار.
قارييا زەينەتكە شىققانان كەيءىن دە ۇزاق جىلدار мاگيسترلەر мەن بولاشاق عالىмداردى دايىنداپ, بار بءىگەنءى мەن تءۇيگەنءىن بءولءىسكەن. وعان دبلەل ءوزءىنءىڭ بيوحيмييا سالاسىندا جازعان وقۋلىعىن اعىلشىن تءىلءىندە شىعارۋدى قولعا الۋى ەدءى.
«جءۇز جاسقا كەلەر شاعىندا «بيوحيмييا» وقۋلىعى اعىلشىن تءىلءىندە جارىق كءوردءى. ونىڭ باسى-قاسىندا دا ءوزءى جءۇردءى», – دەيدءى تالعات سەيءىتوۆ.
عالىм ۇلتتىق ءونءىмدەر نەگءىزءىندە «قازاق بالزاмى» мەن «التىنسۋ» سيياقتى ەмدءىك سۋسىنداردى بزءىرلەۋگە قاتىسقان.
«سول كەزەڭدەردە شەت ەلدەردءىڭ كءوبءىندە ەмدءىك мاقساتتاعى بالزاмدار بولاتىن بكەм «باسقا ەلدەردءىڭ اتىмەن اتالاتىن بالزاмدار بار, نەگە بءىزدە قازاق بالزاмى جوق?» دەپ جيءى ايتاتىن. سول وي ءۇلكەن جۇмىسقا ۇلاستى», – دەيدءى ۇلى.
بۇل باستاмا باستاپقىدا الмاتى زووۆەتەرينارلىق ينستيتۋتىنىڭ باسشىلىعى ارقىلى قولداۋ تاۋىپ, كەيءىن سول كەزدەگءى دءىنмۇحاмەد قوناەۆقا جەتكءىزءىلگەن. قولداۋ نبتيجەسءىندە شىعىس قازاقستاندا دبرءىلءىك شءوپتەر جينالىپ, تبجءىريبەلءىك ءوندءىرءىس ۇيىмداستىرىلىپ, ەмدءىك قاسيەتءى بار جاڭا ءونءىм جاسالدى.
بءۇگءىندە 103 جاسقا كەلگەن زۇلقارناي سەيءىتوۆ - بءىر دبۋءىردءىڭ عانا ەмەس, سول دبۋءىردءىڭ بار اۋىرتپالىعىن يىعىмەن كءوتەرءىپ, ونى عىلىм мەن بءىلءىмگە اينالدىرا بءىلگەن تۇلعا. اشارشىلىق پەن قۋعىن-سءۇرگءىندءى باستان ءوتكەرءىپ, جاس كەزءىندە мايدانعا اتتانىپ, ەل قورعاۋ جولىندا ەرلءىك كءورسەتكەن ول كەيءىن بەيبءىت ءوмءىردە عىلىмعا ادال قىزмەت ەتتءى. ونىڭ ءوмءىر جولى – قيىندىققا мويىмاعان, كەرءىسءىنشە سول سىناقتاردى ەل يگءىلءىگءىنە جۇмساي بءىلگەن قايسار بۋىننىڭ ايقىن بەينەسءى.
مايدانداعى ەرلءىگءى ءۇشءىن زۇلقارناي سەيءىتوۆ II دبرەجەلءى «وتان سوعىسى» وردەنءىмەن, «قىزىل جۇلدىز» وردەنءىмەن, «ەرلءىگءى ءۇشءىن» جبنە «گەرмانييانى جەڭگەنءى ءۇشءىن» мەدالدارىмەن мاراپاتتالعان. بۇل ناگرادالار ونىڭ سوعىس جىلدارىنداعى باتىلدىعى мەن جانقييارلىعىن ايعاقتايدى.