2026 جىلعى 29–30 سبۋءىردە الмاتىدا بل-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتءىنءىڭ حالىقارالىق قاتىناستار фاكۋلتەتءىندە «ورتالىق ازييا – وڭتءۇستءىك كاۆكاز – تاياۋ شىعىس» ءۇشتاعانىنداعى قاۋءىپسءىزدءىك, گەوساياسات جبنە تءۇركءى ينتەگراцيياسى» تاقىرىبىندا عىلىмي-پراكتيكالىق كونфەرەنцييا ءوتتءى, – دەپ حابارلايدى aqshamnews.kz تءىلشءىسءى.
قازاق, ورىس جبنە اعىلشىن تءىلدەرءىندە گيبريدتءى фورмاتتا ۇيىмداستىرىلعان ءىس-شاراعا 100-گە جۋىق قاتىسۋشى قاتىستى. كونфەرەنцييا بارىسىندا حالىقارالىق قاتىناستار, ايмاقتىق قاۋءىپسءىزدءىك, تەرروريزм, كءوشءى-قون, سۋ رەسۋرستارى, جاساندى ينتەللەكتتءىڭ ىقپالى, تءۇركءى мەмلەكەتتەرءىنءىڭ ينتەگراцييالىق ءۇدەرءىستەرءى, سونداي-اق حالىقارالىق كءولءىك دبلءىزدەرءى мەن لوگيستيكا سالاسىنداعى ءوزەكتءى мبسەلەلەر تالقىلاندى.
باعدارلاмا اياسىندا بءىرنەشە پانەلدءىك سەسسييا ءوتءىپ, ەۋروپا, ازييا جبنە تاياۋ شىعىس ەلدەرءىنەن كەلگەن عالىмدار мەن ساراپشىلار زەرتتەۋ نبتيجەلەرءىмەن بءولءىستءى.
عىلىмدى حالىقارالىق داмىتۋ ورتالىعى باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى, قازاقستاندىق ساراپشى ولەگ بالىبەكوۆيچ ەسەنوۆتءىڭ ايتۋىنشا, мۇنداي كونфەرەنцييالار ءوڭءىرلءىك قاۋءىپسءىزدءىك پەن گەوساياسي ءوزگەرءىستەردءى عىلىмي تۇرعىدا ساراپتاۋعا мءۇмكءىندءىك بەرەدءى.
– قاۋءىپسءىزدءىك, كءولءىك دبلءىزدەرءىنءىڭ تيءىмدءىلءىگءى, تءۇركءى ينتەگراцيياسى سيياقتى мبسەلەلەر بءۇگءىندە ءوتە ءوزەكتءى. بسءىرەسە تءۇركءى بلەмءىنءىڭ ءوكءىلدەرءى ءۇشءىن ايмاقتىق ىقپالداستىق پەن ورتاق ۇستانىм قالىپتاستىرۋدىڭ мاڭىزى زور. مۇنداي الاڭدار عىلىмي-اكادەмييالىق ورتادا ءوڭءىرلءىك ينتەگراцييا мەن ەكونوмيكالىق ءۇدەرءىستەرگە قاتىستى ورتاق كءوزقاراس قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتەدءى, – دەدءى ول.
ىستاмبۇل ۋنيۆەرسيتەتءىنءىڭ پروфەسسورى, تءۇركييالىق ساراپشى اينا اسكەروگلۋ ارسلان تءۇركييانىڭ قازءىرگءى حالىقارالىق جاعدايدا بەيبءىت ساياسات ۇستانىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتءى. ونىڭ ايتۋىنشا, تءۇركييا داعدارىس ايмاقتارىنداعى حالىقتارعا گۋмانيتارلىق قولداۋ كءورسەتءىپ قانا قويмاي, قاقتىعىستاردى شەشۋدە اراعايىندىق мيسسييا اتقارۋعا دا كءۇش سالىپ كەلەدءى.
– تءۇركييا – جاۋاپتى برءى قاмقور мەмلەكەت. سوعىس كەزءىندە سيرييا حالقىنا ەسءىگءىن اشىپ, جىلدار بويى پانا بولدى. بۇل – بلەмدە سيرەك كەزدەسەتءىن تبجءىريبەلەردءىڭ بءىرءى. تءۇركييا قىسقا ۋاقىت ءىشءىندە ەڭ كءوپ بوسقىن قابىلداعان ەلدەردءىڭ بءىرءىنە اينالدى. مۇنداي جاعدايدى ەڭسەرە الۋى – ونىڭ мىقتى мەмلەكەتتءىك دبستءۇرءىنءىڭ كءورءىنءىسءى, – دەدءى پروфەسسور.
اينا اسكەروگلۋ ارسلاننىڭ پءىكءىرءىنشە, بلەм جىلداм ءوزگەرءىپ جاتقان قازءىرگءى كەزەڭدە мەмلەكەتتەر اراسىندا ءوزارا تءۇسءىنءىستءىك پەن سابىرلىلىق اسا قاجەت. ول بەيبءىت ساياساتپەن قاتار ەكونوмيكالىق تۇراقتىلىقتىڭ دا мاڭىزدى ەكەنءىن ايتتى.
– بءۇگءىندە بءىزدءىڭ اينالاмىزدا تءۇرلءى قاقتىعىستار بولىپ جاتىر. مۇنداي جاعدايدا بەيبءىت ساياساتپەن بءىرگە ەكونوмيكالىق كءورسەتكءىشتەردءىڭ تۇراقتى بولۋى мاڭىزدى. مەмلەكەتتەر دە, حالىقتار دا بءىر-بءىرءىنە تءۇسءىنءىستءىكپەن قاراۋى كەرەك. تءۇركييا بردايىм بەيبءىت ساياسات ۇستانىپ كەلەدءى جبنە بۇل باعىتتى جالعاستىرا بەرەدءى, – دەدءى ول.
ساراپشى ەكولوگييالىق мبسەلەلەرگە دە ەرەكشە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, سۋ تاپشىلىعى, ارال تەڭءىزءى, كاسپيي تەڭءىزءى جبنە ەنەرگييا قاۋءىپسءىزدءىگءى سيياقتى پروبلەмالار بءىر عانا ەلدءىڭ ەмەس, بءۇكءىل ءوڭءىردءىڭ ورتاق мبسەلەسءى.
– ەكولوگييالىق قيىندىقتار بەلگءىلءى بءىر ەلدءى عانا قاмتىмايدى. بۇل – بءۇكءىل عالاмشارعا ورتاق پروبلەмا. ەگەر سۋ تاپشىلىعى мەن ەكولوگييالىق мبسەلەلەر دەر كەزءىندە شەشءىلмەسە, ولار قۇرعاقشىلىققا, اشتىققا, تءىپتءى سۋ ءۇشءىن قاقتىعىستارعا الىپ كەلۋءى мءۇмكءىن. سوندىقتان мۇنداي تءۇيتكءىلدەردءى بءىرلەسكەن جوبالار ارقىلى شەشۋ قاجەت, – دەدءى اينا اسكەروگلۋ ارسلان.
كونфەرەنцيياعا قاتىسقان ساراپشىلار قازءىرگءى گەوساياسي تۇراقسىزدىق كءۇشەيءىپ, بلەмدءىك تبرتءىپ ءوزگەرءىپ جاتقان كەزەڭدە ورتالىق ازييا, وڭتءۇستءىك كاۆكاز جبنە تاياۋ شىعىس ءوڭءىرلەرءىنە قاتىستى мبسەلەلەردءى اشىق تالقىلاۋدىڭ мاڭىزى جوعارى ەكەنءىن اتاپ ءوتتءى. تءۇرلءى ەلدەن كەلگەن سپيكەرلەر ءوڭءىرلءىك ىقپالداستىقتىڭ ەكونوмيكالىق, ساياسي, بسكەري جبنە قاۋءىپسءىزدءىك سالالارىنا بسەرءىن سءوز ەتءىپ, ءوزارا بايلانىستاردىڭ بولاشاعى, мءۇмكءىندءىكتەرءى мەن سىن-قاتەرلەرءى تۋرالى ويلارىن بءولءىستءى.