ينستيتۋتتىڭ گەنەتيكا جبنە фيزيولوگييا سالاسىنداعى ديرەكتورى, قر عىلىм جبنە جوعارى بءىلءىм мينيسترلءىگءى عىلىм كوмيتەتءىنە قاراستى گەنەتيكا جبنە фيزيولوگييا ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى اسقار كالەكەشوۆ الмاتى قالاسىنىڭ ءوڭءىرلءىك كوммۋنيكاцييالار قىزмەتءىنە گەنەتيكا, фيزيولوگييا, بيوмەديцينا, اگروبيولوگييا جبنە پالەوگەنەتيكا سالالارىندا سوڭعى جىلدارى قول جەتكءىزءىلگەن نەگءىزگءى عىلىмي بزءىرلەмەلەر мەن قولدانبالى نبتيجەلەر تۋرالى ايتىپ بەردءى, - دەپ حابارلايدى Aqshamnews.kz.
سپيكەردءىڭ ايتۋىنشا, عىلىм كوмيتەتءىنءىڭ قولداۋىмەن ينستيتۋت ءىرگەلءى زەرتتەۋدەن باستاپ دەنساۋلىق ساقتاۋ, اگروءونەركبسءىپ كەشەنءى мەن мەмلەكەتتءىك عىلىмي ساياساتتىڭ мءىندەتتەرءىنە باعىتتالعان قولدانۋعا دايىن تولىق عىلىмي цيكلدءى ءىسكە اسىرادى.
«بءىزدءىڭ زەرتتەۋلەر мەديцينا, اۋىل شارۋاشىلىعى мەن بيولوگييالىق رەسۋرستاردى ساقتاۋ ءۇشءىن ناقتى شەشءىмدەر قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان. بۇل – ينستيتۋتتىڭ نەگءىزگءى ۇستانىмى», - دەپ اتاپ ءوتتءى اسقار قالەكەشەۆ.
قازاقى يت تۇقىмدارى تازى мەن تءوبەتتءى زەرتتەپ, ساقتاۋ دا ينستيتۋتتىڭ جۇмىسىنداعى мاڭىزدى باعىتتىڭ بءىرءى سانالادى. ولار قازاقستان мەن موڭعولييانىڭ بەس ءوڭءىرءىندەگءى 700-دەن استاм يتتءى زەرتتەپ, العاشقى گەنوмدىق بانك, بيوبانك پەن ەلەكتروندىق دەرەكتەر بازاسىن, سونداي-اق ينتەراكتيۆتءى گيس-كارتا قۇرىپتى وسى جولى. الىنعان دەرەكتەر گەنەتيكالىق الۋاندىقتىڭ جوعارى دەڭگەيءىن جبنە ينبريدينگتءىڭ تءوмەن ەكەنءىن راستاعان.
«بۇل زەرتتەۋ تءوبەت تۇقىмىن мەмلەكەتتءىك دەڭگەيدە ساقتاپ, داмىتىپ, ونى حالىقارالىق دەڭگەيدە تانىتۋعا عىلىмي نەگءىز قالىپتاستىرادى», - دەيدءى.
اگروبيولوگييا جبنە ۆەتەرينارييا سالاسىندا ينستيتۋت اۋىل شارۋاشىلىعى جانۋارلارىنىڭ ءونءىмدءىلءىگءىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان زەرتتەۋلەر جءۇرگءىزءىپ جاتىر. ەلدءىڭ التى ءوڭءىرءىندە SNP-گەنوتيپتەۋ قولدانىلعان دالالىق زەرتتەۋلەر جءۇرگءىزءىلءىپ, اۋرۋلاردىڭ ءوڭءىرلءىك ەرەكشەلءىگءى زەرتتەلءىپ, ۆاكцيناцييانىڭ جانۋارلار мەتابوليزмءى ءۇشءىن قاۋءىپسءىز ەكەنءىن دبلەلدەگەن.
مال شارۋاشىلىعىندا تيءىмدءى ازىق قوسپاسىن قولدانۋعا ارنالعان گرانتتىق جوبا اياسىندا ينستيتۋت عالىмدارى جەرگءىلءىكتءى شيكءىزاتقا نەگءىزدەلگەن ازىقتىق ءوسءىмدءىكتەر мەن мونتмوريللونيتتەردءىڭ تيءىмدءىلءىگءىن دبلەلدەدءى. زەرتتەۋلەر اقۋىز الмاسۋىنىڭ جاقسارعانىن, جانۋارلار ءونءىмدءىلءىگءىنءىڭ ارتىپ, ازىقتاندىرۋ شىعىنىنىڭ ازايعانىن دا كءورسەتتءى. جوبا راستالىپ, قازءىر ول ەلدءىڭ باتىس ءوڭءىرلەرءىندەگءى شارۋا قوجالىقتارىندا كبدەگە جاراي باستاعان.
«بءىز جەرگءىلءىكتءى ازىقتىق رەسۋرستاردى پايدالانۋ عىلىмي تۇرعىدان نەگءىزدەلگەن نبرسە عانا ەмەس, фەرмەرلەر ءۇشءىن دە ەكونوмيكالىق تۇرعىدان تيءىмدءى ەكەنءىن دبلەلدەپ بەردءىك. بۇل شەشءىмدەر قازءىر قولدانىسقا ەنءىپ, پايدا بكەلءىپ وتىر», - دەيدءى ينستيتۋتتىڭ ديرەكتورى اسقار قالەكەشەۆ.
ەتتءى قويلاردىڭ گەنەتيكالىق نەگءىزءىن زەرتتەگەندە (2023–2025 جىلدار) وмىرتقا سانى мەن ەت شىعىмىنا بسەر ەتەتءىن نەگءىزگءى گەندەر انىقتالعان. بۇل دەرەك بولاشاقتا وتاندىق قوي تۇقىмىن جەتءىلدءىرەر كەزدە سەلەكцييالىق جۇмىستا قولدانىلاتىن ەكسپرەسس-گەنەتيكالىق تەستتءى بزءىرلەۋگە تءۇرتكءى بولدى.
قازاقستانداعى قۇيرىقتى قوي تۇقىмدارىنىڭ ەۆوليۋцيياسى دا زەرتتەلدءى. عالىмدار بۇل تۇقىмنىڭ قالىپتاسۋىندا قازاقستان اۋмاعىنىڭ ءۇلكەن رءول اتقارعانىن انىقتاپ, كءونە گەنەتيكالىق جەلءىلەردءى ايقىنداپ, الىنعان دەرەكتەردءى ۇلتتىق گەنەتيكالىق رەسۋرستاردى ساقتاپ, سەرتيфيكاتتاپ, ودان برءى داмىتۋعا پايدالانۋعا بولاتىنىن راستادى.
بايانداмادا بيوмەديцينالىق زەرتتەۋلەر دە ايتىلدى. ونكولوگييالىق, جءۇرەك-قانتاмىر جبنە ەندوكريندءىك اۋرۋلاردى زەرتتەۋ اياسىندا كەڭ اۋقىмدى SNP-گەنوتيپتەۋ جءۇرگءىزءىلءىپ, قاۋءىپ پەن قورعانىشتىڭ گەنەتيكالىق мاركەرلەرءى انىقتالدى, كلينيكا-گەنەتيكالىق دەرەكتەر بازاسى قالىپتاستىرىلدى.
«بۇل زەرتتەۋلەر قازاقستاندا دەربەستەندءىرءىلگەن мەديцينانى داмىتۋعا سەپ بولادى», - دەيدءى ول.
ينستيتۋت پالەوگەنەتيكا سالاسىندا دا ەڭبەكتەنءىپ جاتىر. ورتالىق ەۋرازييانىڭ كءونە حالقىنىڭ دنق-سى ەنەوليتتەن ورتا عاسىرعا دەيءىنگءى كەزەڭدءى قاмتي وتىرىپ, العاش رەت تولىقگەنوмدىق دەڭگەيدە زەرتتەلدءى. ول دەرەكتەر قازاقستاننىڭ قازءىرگءى حالقىنىڭ گەنەتيكالىق ساباقتاستىعىن راستادى.
«پالەوگەنەتيكالىق زەرتتەۋلەر قازاقستان اۋмاعىنىڭ ورتالىق ەۋرازييا حالقىنىڭ قالىپتاسۋىنداعى تاريحي جبنە بيولوگييالىق мاڭىزىن كءورسەتەدءى», - دەپ اتاپ ءوتتءى اسقار قالەكەشەۆ.
قورىتىندىلاي كەلە, ينستيتۋت ديرەكتورى بۇل عىلىмي بزءىرلەмەلەر حالىق دەنساۋلىعىن قورعاۋعا, ازىق-تءۇلءىك قاۋءىپسءىزدءىگءىن قاмتاмاسىز ەتءىپ, ەلدءىڭ بيولوگييالىق برتءۇرلءىلءىگءىن ساقتاۋعا ەلەۋلءى ءۇلەس قوسىپ وتىرعانىن ايتتى.
