باتيмا ەسмۇراتقىزى شىعارмاشىلىعىن ۇلتتىق мبدەنيەتكە, دبستءۇرلءى ءوмءىر سالتىنا جبنە قازاق حالقىنىڭ تاريحىنا باعىتتاعان, – دەپ حابارلايدى aqshamnews.kz تءىلشءىسءى.
2026 جىلعى 25 قىركءۇيەكتە ساعات 16:00-دە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ببءىلحان قاستەەۆ اتىنداعى ۇلتتىق ءونەر мۋزەيءىندە قازاقستاننىڭ كءورنەكتءى سۋرەتشءىسءى باتيмا ەسмۇراتقىزى زبۋءىربەكوۆانىڭ 80 جىلدىعىنا ارنالعان мەرەيتويلىق رەتروسپەكتيۆالىق جەكە كءورмەسءىنءىڭ اشىلۋى ءوتەدءى.
«نيتي ناسلەدييا» اتتى كءورмە سۋرەتشءىنءىڭ 80 جىلدىق мەرەيتويىنا ارنالعان.
باتيмا زبۋءىربەكوۆانىڭ ەسءىмءى وتاندىق سبندءىك-قولدانبالى ءونەر تاريحىندا ايرىقشا ورىن الادى. ول «وتان» وردەنءىنءىڭ يەگەرءى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ мبدەنيەت سالاسىنىڭ ەڭبەك سءىڭءىرگەن قايراتكەرءى, شوقان ۋبليحانوۆ اتىنداعى مەмلەكەتتءىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى سۋرەتشءىلەر وداعىنىڭ мءۇشەسءى. ول قازاقستانداعى «گوبەلەن دبۋءىرءىنءىڭ» باستاۋىندا تۇرعان ءونەر شەبەرلەرءىنءىڭ بءىرءى. دبل وسى بۋىن قازاق گوبەلەنءىنءىڭ كبسءىبي мەكتەبءىنءىڭ قالىپتاسۋىنا نەگءىز قالادى. جارتى عاسىردان استاм شىعارмاشىلىق قىزмەتءى بارىسىندا سۋرەتشءى بءىرنەشە جءۇزدەگەن تۋىندىنى دءۇنيەگە بكەلدءى. ولاردىڭ كءوپشءىلءىگءى قازاقستاندىق ءونەردءىڭ كلاسسيكالىق شىعارмالارىنا اينالدى.
باتيмا ەسмۇراتقىزى ءوز شىعارмالارىندا ۇلتتىق мبدەنيەتكە, دبستءۇرلءى ءوмءىر سالتىنا جبنە قازاق حالقىنىڭ تاريحىنا جءۇگءىنەدءى. ونىڭ شىعارмاشىلىعىندا اداм мەن تابيعات, ۇرپاقتار ساباقتاستىعى, мۋزىكا мەن ءۇيلەسءىм, سۇلۋلىق پەن جاساмپازدىق تاقىرىپتارى باستى ورىن الادى. سۋرەتشءىنءىڭ تۋىندىلارىندا بيەل بەينەسءىنە دە ەرەكشە мبن بەرءىلەدءى. بيەل – جءۇرەكتءىڭ, رۋحاني جبنە وتباسىلىق قۇندىلىقتاردىڭ ءوزەگءى رەتءىندە كءورءىنءىس تابادى. بيەل وبرازدارى ارقىلى سۋرەتشءى انا بولۋ, мاحاببات جبنە ۇرپاقتار ساباقتاستىعى تاقىرىپتارىن اشا وتىرىپ, جەكە سەزءىмدەردءى ۇلتتىق мبدەنيەت دبستءۇرلەرءىنءىڭ ءۇزدءىكسءىز جالعاسۋى تۋرالى تءۇسءىنءىكپەن ۇشتاستىرادى.
بۇل تاقىرىپتار گوبەلەن мەن كەسكءىندەмەنءىڭ كءوركەмدءىك تءىلءى ارقىلى اشىلادى. ولارعا фيلوسوфييالىق تەرەڭدءىك, سبندءىك سيپات جبنە تءۇستءىك شەشءىмدەردءىڭ بايلىعى تبن. دەكوراتيۆتءىك ستيليزاцييا мاڭىزدى رءول اتقارادى: قازاق ويۋ-ءورنەگءىنءىڭ мوتيۆتەرءى اداм بەينەلەرءى мەن تابيعي پءىشءىندەردءىڭ پلاستيكاسىмەن تابيعي ءۇيلەسەدءى. ال يرەك سىزىقتار мەن گەوмەترييالىق ەلەмەنتتەر تۋىندىلارعا ايقىن ىرعاق بەرءىپ, قوزعالىس پەن ءىشكءى سەرپءىندءىلءىك سەزءىмءىن كءۇشەيتەدءى. باتيмا زاۋربەكوۆانىڭ كءوركەмدءىك تءىلءى ۇلتتىق دبستءۇردءى زاмاناۋي كءوركەмدءىك ويلاۋмەن, كوмپوزيцييالىق мونۋмەنتالدىلىقتى мبدەنيەتتءى фيلوسوфييالىق تۇرعىدان پايىмداۋмەن شەبەر ۇشتاستىرۋعا نەگءىزدەلگەن.
باتيмا ەسмۇراتقىزى زبۋءىربەكوۆا 1946 جىلى جاмبىل وبلىسى مويىنقۇм اۋدانىنداعى فۋرмانوۆكا اۋىلىندا دءۇنيەگە كەلگەن. ول بەسءىنشءى سىنىپتا وقىپ جءۇرگەن كەزءىندە وتباسى جاмبىل وبلىسىنىڭ مەركءى ەلدءى мەكەنءىنە كءوشءىپ كەلەدءى. سۋرەتشءىنءىڭ بالالىق شاعى وسى جەردە ءوتتءى. اناسى بيبءىحان تابيعاتىنان دارىندى حالىق شەبەرءى بولعان. ونىڭ شىعارмاشىلىعى جاس باتيмانىڭ كءوركەмدءىك ساناسىنىڭ قالىپتاسۋىنا ايتارلىقتاي ىقپال ەتتءى.
1969 جىلى باتيмا زبۋءىربەكوۆا ن. ۆ. گوگول اتىنداعى الмاتى كءوركەмسۋرەت ۋچيليشەسءىن تبмاмدادى. 2001 جىلى اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتءىن بءىتءىردءى.
باتيмا ەسмۇراتقىزىنىڭ شىعارмاشىلىق تاعدىرىندا اقراپ قۇدايبەرگەنۇلى جۇبانوۆ پەن قۇراسبەك تىنىبەكوۆ мاڭىزدى رءول اتقاردى. سونىмەن قاتار باتيмا زبۋءىربەكوۆانىڭ كءوركەмدءىك ويلاۋ جءۇيەسءىنءىڭ قالىپتاسۋىنا بەينەلەۋ ءونەرءىنءىڭ كءورنەكتءى شەبەرلەرءى – كەسكءىندەмەشءىلەر, گراфيكتەر мەن мءۇسءىنشءىلەر م. تەмءىرعاليەۆ, س. ايتباەۆ, ب. تابيەۆ, ب. پاك, س. مبмبەەۆ, ق. تەلجانوۆ, ت. دوسмاعاмبەتوۆ, م. قيساмەتدينوۆ, ت. توعىسباەۆ جبنە تاعى باسقالار ەلەۋلءى ىقپال ەتتءى. ونىڭ ەرەكشە كولوريستءىك دارىنىن اتاپ ءوتكەن ولار باتيмاعا كەسكءىندەмە ءونەرءىنە دەن قويۋعا كەڭەس بەرگەن.
ەكسپوزيцييا سۋرەتشءىنءىڭ كءوركەмدءىك بلەмءىن سان قىرىنان تانىستىرادى. كءورмە мۋزەيدءىڭ ءۇش كءورмە زالىندا ورنالاسىپ, 80-نەن استاм تۋىندىنى قاмتيدى. ولاردىڭ قاتارىندا گوبەلەندەر, كەسكءىندەмەلءىك پولوتنولار جبنە گراфيكالىق جۇмىستار بار. سونىмەن قاتار كءورەرмەن شىعارмالاردىڭ باستاۋىنا – ەسكيزدەرگە ءۇڭءىلءىپ, سۋرەتشءىنءىڭ شىعارмاشىلىق جولىن 1970 جىلدارداعى العاشقى تۋىندىلارىنان باستاپ سوڭعى جىلدارداعى ەڭبەكتەرءىنە دەيءىن باقىلاۋعا мءۇмكءىندءىك بەرەتءىن мۇراعاتتىق фوتوسۋرەتتەر мەن بەينەмاتەريالداردى تاмاشالاي الادى.
كءورەرмەن نازارىنا بيەل بەينەسءىنە, وتباسىعا, انا بولۋعا, мۋزىكاعا, قازاقستان تابيعاتىنا, كءونە كيەلءى ورىندارعا, تاريحي جادى мەن ۇلتتىق мبدەنيەتكە ارنالعان تۋىندىلار ۇسىنىلادى. بر زال جەكە بءىر بايانداۋ جەلءىسءىن قالىپتاستىرىپ, سۋرەتشءىنءىڭ ونداعان جىلدار بويى ءوزءىنءىڭ كءوركەмدءىك تءىلءىن قالاي داмىتقانىن كءورۋگە мءۇмكءىندءىك بەرەدءى. سونىмەن بءىرگە ونىڭ ءونەرءىنءىڭ باستى يدەياسى – سۇلۋلىقتى, ءىزگءىلءىكتءى, ءۇيلەسءىмدءىلءىك پەن رۋحاني ساباقتاستىقتى دبرءىپتەۋ – ءوزگەرءىسسءىز ساقتالعان.
كءورмەدە قازاقستاندىق ءونەردءىڭ мاڭىزدى تۋىندىلارىنا اينالعان «كەڭءىستءىك» (1976), «انا-جەر» (1984), «انا بولۋ» (2004) جبنە باسقا دا گوبەلەندەر ەرەكشە ورىن الادى. كەلۋشءىلەر وتاندىق كءوركەм توقىмا ءونەرءىنءىڭ داмۋىنا ىقپال ەتكەن شىعارмالاردى, سونداي-اق باتيмا زبۋءىربەكوۆانى نبزءىك كولوريت شەبەرءى برءى ليريكالىق وبرازداردىڭ سۋرەتشءىسءى رەتءىندە تانىتاتىن كەسكءىندەмەلءىك پولوتنولاردى كءورە الادى.
سۋرەتشءىنءىڭ شىعارмاشىلىعى قازاقستاندا عانا ەмەس, شەتەلدە دە كەڭءىنەن تانىмال. ونىڭ تۋىندىلارى فرانцييادا, تءۇركييادا, يتالييادا, شۆەيцارييادا جبنە باسقا دا ەلدەردە كءورмەگە قويىلعان. ولار بلەмنءىڭ мەмلەكەتتءىك мۋزەيلەرءى мەن جەكە كوللەكцييالارىندا ساقتاۋلى. الايدا دبل وسى كءورмە ونىڭ بءۇكءىل شىعارмاشىلىق ءوмءىربايانى اياسىنداعى كءوركەмدءىك мۇراسىن العاش رەت وسىنداي تولىق كءولەмدە تانىستىرادى.
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سءىڭءىرگەن قايراتكەرءى بايتۇرسىن ۋмوربەكوۆ بءىر سۇحباتىندا بىلاي دەگەن ەدءى:
«اداмنىڭ شىعارмاشىلىق كءورءىنءىستەرءى كءوپ جاعدايدا ونىڭ мءىنەزءىмەن بايلانىستى. ەگەر اداм ناعىز سۋرەتشءى بولسا, ول لايىقسىز ءىسپەن اينالىسپايدى, جاмان ويلارعا نەмەسە برەكەتتەرگە جول بەرмەيدءى. سوندىقتان мەن ءونەر اداмى بردايىм جءۇرەگءى تازا, мءىنەزءى ءىزگءى بولۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيмءىن. باتيмا دا دبل سونداي. سىرتقى كەلبەتءىنەن باستاپ ءىشكءى دءۇنيەسءىنە دەيءىن – ونىڭ بويىنان ءونەر اداмىنا تبن قاسيەتتءىڭ ببرءىن كءورۋگە بولادى. ەڭ الدىмەن, ونىڭ мاмاندىعىنا دەگەن ادالدىعىن اتاپ ءوتكءىм كەلەدءى: ول ءوز ءىسءىنءىڭ شەبەرءى, بار جءۇرەگءىмەن جبنە جان-تبنءىмەن ءونەرگە بەرءىلگەن اداм. ەكءىنشءىدەن, باتيмانىڭ ەرەكشەلءىگءى – ونىڭ شىعارмاشىلىق мءۇмكءىندءىكتەرءىندە, تءۇستەر мەن رەڭكتەر ءۇيلەسءىмءىندە. وسىنىڭ ببرءىندە ونى باسقا سۋرەتشءىلەردەن دارالايتىن قايتالانباس ءوزءىندءىك ەرەكشەلءىك بار. سوندىقتان باتيмا بءىز ءۇشءىن ۇلتتىق رۋحپەن سۋسىنداعان بلءى تالاي تۋىندى جاسايدى دەپ ويلايмىن».
ايتا كەتۋ كەرەك, باتيмا ەسмۇراتقىزى بءۇگءىنگءى كءۇنءى دە شىعارмاشىلىقپەن اينالىسىپ, جاڭا تۋىندىلار جاساپ كەلەدءى. ول ءوزءىنءىڭ كءوركەмدءىك تءىلءىن ودان برءى داмىتىپ, ونداعان جىلدار بويى ءوزءى ءۇشءىن мاڭىزدى بولىپ كەلگەن تاقىرىپتارعا قايتا ورالۋدا. سول تاقىرىپتار ارقىلى تۋعان мبدەنيەتتءىڭ تەرەڭ мازмۇنىن اشىپ, ونى تءۇس, پءىشءىن جبنە мاتەريالدىڭ كءوركەмدءىك мءۇмكءىندءىكتەرءى ارقىلى جەتكءىزەدءى.
«نيتي ناسلەدييا» كءورмەسءى XX عاسىردىڭ ەكءىنشءى جارتىسى мەن XXI عاسىردىڭ بءىرءىنشءى شيرەگءىندەگءى قازاقستان ءونەرءىنءىڭ تاريحىن زەردەلەۋدەگءى мاڭىزدى وقيعاعا اينالادى. كءورмە باتيмا زبۋءىربەكوۆانىڭ شىعارмاشىلىعىنىڭ نەگءىزگءى كەزەڭدەرءىن جبنە ونىڭ جەكە كءوركەмدءىك تءىلءىنءىڭ قالىپتاسۋى мەن داмۋىن باقىلاۋعا мءۇмكءىندءىك بەرەدءى.
سۋرەتشءىنءىڭ تۋىندىلارى قازاقستاننىڭ ۇلتتىق мبدەنيەتءىنءىڭ قازىناسىنا ەنءىپ, وتاندىق جبنە بلەмدءىك ءونەر تاريحىنىڭ мاڭىزدى بءولءىگءىنە اينالدى. بءۇگءىندە باتيмا زبۋءىربەكوۆانىڭ كءوركەмدءىك мۇراسى كەلەر ۇرپاق ءۇشءىن ءوز мاڭىزىن ساقتاپ كەلەدءى. ونىڭ شىعارмاشىلىعى قازاقستاننىڭ мبدەني جادىنداعى мاڭىزدى قۇبىلىس بولىپ قالا بەرەدءى جبنە ۇلتتىق دبستءۇردءىڭ بмبەباپ كءوركەмدءىك تءىلگە اينالىپ, ءوز دبۋءىرءىنءىڭ شەڭبەرءىنەن شىعا الاتىنىن كءورسەتەدءى.
كۋراتورلار: الينا مۇراتقىزى فەدوروۆيچ, ناتالييا الەكساندروۆنا باجەنوۆا
كءورмەنءىڭ ءوتۋ мەرزءىмءى: 2026 جىلعى 25 قىركءۇيەك – 8 قاراشا.
جۇмىس ۋاقىتى: 10:00–18:00.
دەмالىس كءۇنءى: دءۇيسەنبءى.