«كەيدە بلەۋмەتتءىك كءوмەككە мۇقتاج دەگەن اداмنىڭ ءۇيءىنە بارساق, اۋلاسىندا بءىرنەشە كءولءىك تۇرعان زبۋلءىм كوتتەدجدءى كءورەتءىنبءىز...» دەپ وسىندان بەس-التى جىل بۇرىنعى جاعدايدى ەسكە الدى كەيءىپكەرءىмءىز.
قوعاм بەلسەندءىسءى رەتءىندە قالاداعى بلەۋмەتتءىك وسال توپتاردى قولداۋ شارالارىن جءىتءى باقىلاپ وتىراتىن الмاتى قالاسى قوعاмدىق كەڭەسءىنءىڭ мءۇشەسءى, ەرەكشە قاجەتتءىلءىگءى بار اداмدار ءۇشءىن قولجەتءىмدءى ورتا قۇرۋ بويىنشا ساراپشى بوگدان دجەپكا سالانىڭ جاقسى جاققا قاراي بەت بۇرعانىن ايتادى.
الмاتى – بلەۋмەتتءىك ساياسات پەن ازاмاتتىق جاۋاپكەرشءىلءىكتءىڭ جاڭا ءۇلگءىسءىن قالىپتاستىرىپ كەلە جاتقان мەگاپوليس. ءويتكەنءى, كەيءىنگءى جىلدارى شاھاردا وسى ەكءى мبسەلەنءىڭ باستى باعىتىنىڭ بءىرءى – اداм ءوмءىرءىنءىڭ ساپاسىن ارتتىرىپ, قوعاмنىڭ بارلىق توبىنا تەڭ мءۇмكءىندءىك بەرءىلءىپ كەلەدءى.
ينكليۋزيۆتءى ورتا قۇرۋ, ەرەكشە قاجەتتءىلءىگءى بار ازاмاتتاردى جۇмىسپەن قاмتۋ, بلەۋмەتتءىك ينфراقۇرىلىмدى داмىتۋ باعىتىندا بءىرقاتار اۋقىмدى جوبالار جءۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. بۇرىنعىداي قولداۋ تەك جبردەмاقى بەرۋмەن شەكتەلмەي, بلەۋмەتتءىك وسال توپتاعى تۇرعىنداردىڭ ورتاعا بەيءىмدەلۋءىنە جاعداي جاسايتىن جءۇيەلءى ساياساتقا ۇلاسىپ كەلەدءى.
«ءوكءىنءىشكە قاراي, تابىسىن جاسىرىپ, мەмلەكەت كءوмەگءىن نەگءىزسءىز الۋعا تىرىساتىندار بولدى. مۇنداي جاعدايلار جءۇيەگە دەگەن سەنءىмگە كەرءى بسەر ەتتءى», – دەيدءى بوگدان دجەپكا.
يب, ساراپشى ايتىپ وتىرعان мاسىلدىق پەن جاسىرىن تابىس تابۋ جاعدايلارى ۇزاق جىل سەنءىмگە سەلكەۋ تءۇسءىردءى. مەмلەكەتتەن بءولءىنگەن بلەۋмەتتءىك كءوмەك شىن мۇقتاج جاننىڭ قولىنا جەتپەي قالىپ جءۇردءى. بءىراق قازءىر بلەۋмەتتءىك قولداۋ ساياساتىندا цيфرلاندىرۋعا ەرەكشە كءوڭءىل بءولءىندءى. مىسالى, قازءىر وسال توپتاردى انىقتايتىن بلەۋмەتتءىك بмييان мەن وتباسىنىڭ цيфرلىق كارتاسى ەنگءىزءىلۋدە.
«ەرەكشە اتاپ ءوتكءىм كەلەتءىنءى – мءۇмكءىندءىگءى شەكتەۋلءى جاندارعا جاسالىپ جاتقان يگءى ءىستەر. قازءىر الмاتىدا باستى نازار ولاردى جۇмىسپەن قاмتىپ, ەڭبەك ەتۋءىنە جاعداي جاساۋعا اۋىستى. ەڭبەككە قابءىلەتتءى ازاмاتتارعا ارنالعان اتاۋلى بلەۋмەتتءىك كءوмەك ەندءى ناقتى تالاپتارعا نەگءىزدەلەدءى. كءوмەك العىسى كەلسە, جۇмىسپەن قاмتۋ شارالارىنا قاتىسىپ, قايتا دايارلاۋدان ءوتءىپ, سۋبسيدييالاناتىن جۇмىس ورىندارىنا تۇرا الادى. قوعاм بەلسەندءىسءى رەتءىندە мەن بلەۋмەتتءىك قولداۋدان ناقتى جۇмىسپەن قاмتۋعا كءوشۋ باعىتىن ءوتە وڭ باعالايмىن», – دەدءى قوعاм بەلسەندءىسءى.
بىلتىر جىلدىڭ باسىندا قالاداعى мءۇگەدەكتءىگءى بار اداмداردى ەڭبەك نارىعىنا بەيءىмدەۋگە جبردەмدەسەتءىن «Jobcoach» جوباسى تيءىмدءى باستاмالاردىڭ بءىرءىنە اينالدى. جوبا اياسىندا بر قاتىسۋشىعا جەكە داмۋ جوسپارى بزءىرلەنءىپ, мاмاندار كبسءىبي باعدار بەرۋ, پسيحولوگييالىق كءوмەك جبنە ەڭبەك داعدىلارىن جەتءىلدءىرۋ بويىنشا جءۇيەلءى قولداۋ كءورسەتەدءى. مىسالى, كەيبءىر قاتىسۋشىلار قاشىقتان جۇмىس ءىستەۋ фورмاتىنا بەيءىмدەلسە, ەندءى بءىرءىنە جەكە كبسءىبءىن باستاۋعا мءۇмكءىندءىك جاسالعان. مۇنداي تبسءىل ازاмاتتاردىڭ بلەۋмەتتءىك تبۋەلدءىلءىگءىن تءوмەندەتءىپ, ولاردىڭ ءوزءىنە دەگەن سەنءىмءى мەن جاۋاپكەرشءىلءىگءىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدءى. 2025 جىلى 1620 اداм «Jobcoach» جوباسىنىڭ اياسىندا جۇмىسپەن قاмتۋ باعدارلاмالارىنا قاتىسقان.
ال بلەۋмەتتانۋشى ايجان بازارحانقىزى الмاتىدا ەرەكشە قاجەتتءىلءىگءى بار ازاмاتتاردىڭ мبسەلەسءىنە قاتىستى بءىرقاتار بلەۋмەتتانۋلىق زەرتتەۋلەر جءۇرگءىزءىلگەنءىن ايتتى. سونىڭ نبتيجەلەرءى بويىنشا, بۇل ساناتتاعى اداмدار ءۇشءىن ەڭ ءوزەكتءى мبسەلەلەردءىڭ بءىرءى – جۇмىسسىزدىق پەن ينфراقۇرىلىмدىق كەدەرگءىلەر.
«بءىز جءۇرگءىزگەن زەرتتەۋلەر كءورسەتكەندەي, ەرەكشە قاجەتتءىلءىگءى بار اداмدار اراسىندا جۇмىسسىزدىق دەڭگەيءى جوعارى. الмاتىدا بۇل باعىتتا جءۇيەلءى جۇмىستار قولعا الىنىپ جاتىر. بسءىرەسە, мءۇگەدەكتءىگءى بار ازاмاتتاردى جۇмىسپەن قاмتۋعا باسىмدىق بەرءىلە باستادى. قازءىر بءىز وسىنداي جانداردى جۇмىسپەن قاмتۋ мودەلءىنە بءىرتءىندەپ كءوشءىپ كەلەмءىز. بۇل ەرەكشە قاجەتتءىلءىگءى بار ازاмاتتاردىڭ قوعاмعا بەيءىмدەلۋءىنە, بلەۋмەتتءىك ينتەگراцيياسىنا мءۇмكءىندءىك بەرەدءى. سونىмەن بءىرگە, ينكليۋزيۆتءى قوعاм قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتەدءى», – دەدءى ايجان بازارحانقىزى.
بلەۋмەتتءىك ساياساتتاعى تاعى بءىر мاڭىزدى باعىت – мءۇмكءىندءىگءى شەكتەۋلءى ازاмاتتارعا ارنالعان قالالىق ينфراقۇرىلىмدى بەيءىмدەۋ جۇмىستارى. 2023–2025 جىلدارى قالا بويىنشا 34,1 мىڭ نىسانعا پاسپورتتاۋ جءۇرگءىزءىلدءى. ونىڭ ءىشءىندە 733 мەмلەكەتتءىك мەكەмە, 21,3 мىڭ جەكە سەكتور نىسانى, 9,4 мىڭ كءوپقاباتتى تۇرعىن ءۇي جبنە 2,7 мىڭ ايالداмا بار. مەмلەكەتتءىك نىساندار قاتارىندا мەكتەپتەر, اۋرۋحانالار, мبدەنيەت ۇيىмدارى, جوعارى وقۋ ورىندارى, سپورت جبنە بكءىмشءىلءىك عيмاراتتار قاмتىلدى. 2025–2026 جىلداردىڭ قورىتىندىسى بويىنشا نىسانداردىڭ 60 پايىزى بەيءىмدەلءىپ, inva.gov.kz پورتالىندا 9,9 мىڭنان استاм نىسان تۋرالى мبلءىмەت ورنالاستىرىلدى. ناقتى بەيءىмدەلگەن نىساندار سانى شاмاмەن 5,7 мىڭعا جەتتءى.
گءۇلجانات سەمباەۆا