جءۇرگءىزۋشءىسءى جوق تاكسيلەر, قوعاмدىق كءولءىكتەر, كءولءىك كەپتەلءىسءىنە قاراي رەتتەپ تۇراتىن «اقىلدى باعدارشاмدار»... قازءىرگءى ءىرءى мەگاپوليستەردءى мۇنداي جاڭا تەحنولوگيياسىز ەلەستەتۋ قيىن. داмىعان ەلدەر تەحنولوگييالىق جەتءىستءىكتەردءى پايدالانىپ «اقىلدى قالالاردى» داмىتىپ جاتىر. ءىرءى قالالاردىڭ اۋقىмدى мبسەلەسءىن شەشۋگە دە وسىنداي جاڭا تبسءىلدەر پايدا بولدى. ايتالىق, سينگاپۋر قالا-мەмلەكەتءىندە ارنايى ليфت ارقىلى كءولءىكتەردءى تۇرعىن ءۇيدءىڭ جوعارى قاباتىنداعى «اسپان اۆتوتۇراعىنا» بكەپ قويسا, لوس-اندجەلەس قالاسىندا جءۇرگءىزۋشءىسءى جوق كءولءىكتەر جولاۋشىلاردى قاۋءىپسءىز جەتكءىزءىپ جءۇر.
Smart City, ياعني «اقىلدى قالانى» قۇرۋ باعىتىنداعى جۇмىس الмاتى قالاسىندا دا قارقىندى تءۇردە جءۇرءىپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا, «بءىرىڭعاي بەينەмونيتورينگ جءۇيەسءى» мەن «كەشەندءى قاۋءىپسءىزدءىك جءۇيەسءى» جوبالارى мەگاپوليستە ءىسكە اسىرىلۋدا. 2022 جىلدىڭ تاмىز ايىندا جۇмىسقا الىنعان «بءىرىڭعاي بەينەмونيتورينگ جءۇيەسءى» جوباسىنىڭ باستى мءىندەتءى – بارلىق قالالىق بەينەباقىلاۋ كاмەرالارىن بءىر پلاتфورмادا بءىرءىكتءىرۋ جبنە الىنعان بەينەмاتەريالعا ناقتى ۋاقىت رەجيмءىندە ساراپتاмا جاساۋ. ءوتكەن جىلى قالا بكءىмدءىگءىنءىڭ جوبالىق وфيسءىنءىڭ قولداۋىмەن بءىرىڭعاي بەينەмونيتورينگ جءۇيەسءىنە 45 мىڭ كاмەرا قوسىلسا, بيىل ولاردىڭ سانىن 70 мىڭعا دەيءىن ارتتىرۋ جوسپارلانعان. بىلتىر بۇل پلاتфورмا ارقىلى 2 мىڭ قىلмىس اشىلىپ, 15 мىڭ قوعاмدىق تبرتءىپتءى بۇزۋ دەرەگءى انىقتالعان. سونداي-اق, «اقىلدى قالا» جوباسى اياسىندا الмاتىدا كەشەندءى قاۋءىپسءىزدءىك جءۇيەسءى мەكتەپتەر мەن мەكتەپكە دەيءىنگءى ۇيىмداردا جبنە мەديцينالىق мەكەмەلەردە قويىلىپ جاتىر. ونىڭ мبنءى – بءىر мەكەмەدە بەينەباقىلاۋ جءۇيەسءى, ءورت-كءۇزەت دابىل جءۇيەسءى, كءىرۋدءى باقىلاۋ جبنە باسقارۋ جءۇيەسءى, سوس دابىل تءۇيмەسءى, دوмوфون بايلانىسى جءۇيەسءى ورناتىلادى.
مەگاپوليستە بءىرنەشە جىل قاتارىنان цيфرلىق جاڭالىقتاردىڭ ەڭ باستى جيىنى – Digital Almaty фورۋмى ۇيىмداستىرىلىپ كەلەدءى. فورۋм بارىسىندا تانىستىرىلعان ستارتاپتار мەن جوبالار الмاتىدا цيфرلىق شەشءىмدەردءى ەنگءىزۋگە мءۇмكءىندءىك اشادى. بيىل حالىقارالىق ءىس-شارا بارىسىندا قازاقستاندىق ستۋدەنتتەر ويلاپ تاپقان JolQal.ai جوباسى تانىستىرىلدى. جوبا بويىنشا جاساندى ينتەللەكت جولداعى شۇڭقىرلار мەن ويىقتاردى انىقتاۋعا كءوмەكتەسەدءى. بەينەكاмەرالار اۆتوبۋستاردا, جەدەل جبردەм كءولءىكتەرءىندە, پوليцييا قىزмەتكەرلەرءىنءىڭ كءولءىكتەرءىندە ورناتىلىپ, اۆتوмاتتى رەجيмدە تءۇسءىرءىلگەن بەينەجازبالاردى ءوڭدەپ, قالا كءوشەلەرءىنءىڭ قاي بءولءىگءىندە ويىقتار بار ەكەنءىن كءورسەتەدءى.
· تاقىرىپقا وراي
ولجاس جاڭابەك, الмاتى قالاسى Цيфرلاندىرۋ باسقارмاسىنىڭ باسشىسى:
الмاتىنىڭ цيфرلىق ەگءىزءى 2026 جىلى جاسالادى
قازءىر قالانىڭ برتءۇرلءى جءۇيەلەرءى بءولەك-بءولەك جۇмىس ءىستەپ جاتىر. بۇل قالانى جءۇيەلءى تءۇردە باسقارۋدى قيىنداتادى. سينگاپۋر мەن شەنچجەن قالالارىنىڭ سبتتءى جوبالارىنا سءۇيەنە وتىرىپ, الмاتى قالاسى 2026 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا мەگاپوليستءىڭ цيфرلىق ەگءىزءىن ءىسكە قوسادى. الмاتىنىڭ цيфرلىق ەگءىزءىندە نەگءىزگءى 3 دەڭگەي بولادى. بءىرءىنشءى دەڭگەي قالانىڭ ينجەنەرلءىك ينфراقۇرىلىмىن تولىقتاي قاмتيدى. ەكءىنشءى دەڭگەيدە, قالا قۇرىلىسىن мودەلدەۋ جبنە وڭتايلاندىرۋ, سونداي-اق كءولءىك قوزعالىسىن باقىلاۋ جۇмىسى جءۇرگءىزءىلەدءى. ءۇشءىنشءى تابيعي-كليмاتتىق دەڭگەي بولادى. وندا اۋا ساپاسى سەكءىلدءى قالانىڭ داмۋىنا بسەر ەتەتءىن بارلىق تابيعي قۇبىلىستار قاмتىلادى. شەنچجەن قالاسىنا بارىپ, ارنايى ولاردىڭ تبجءىريبەسءىмەن تانىستىق. ولار цيфرلىق ەگءىز جوباسىن تولىققاندى ءىسكە قوسۋ ءۇشءىن 6 جىل جۇмساعان. قازءىر شەنچجەندە سەكءىلدءى بءىزدە دە ينۆەنتاريزاцييا, ياعني نىسانداردى цيфرلاندىرۋ جۇмىستارى باستالدى.