قازاقستاندا Instagram, TikTok جبنە باسقا دا بلەۋмەتتءىك جەلءىلەردە زاڭسىز لوتەرەيا ويىندارىن ءوتكءىزۋ بەلەڭ الدى. بۇل جاعداي قوعاмدا الاڭداۋشىلىق تۋدىرىپ, الاياقتىق قۇربانى بولعان ازاмاتتار تاراپىنان شاعىмداردىڭ ارتۋىنا سەبەپ بولىپ وتىر.
تۋريزм جبنە سپورت мينيسترلءىگءىنە جولدانعان ءوتءىنءىشتەر سانى كءۇرت ارتقان. بۇل الاڭداتۋشىلىق ءۇكءىмەت دەڭگەيءىندە كءوتەرءىلءىپ, بءىر اي بۇرىن ۇلتتىق ەكونوмيكا ۆيцە-پرەмەر – мينيسترءى سەرءىك جۇмانعارين دەپۋتاتتاردىڭ ساۋالىنا جاۋاپ بەرە وتىرىپ, ارنايى تءۇسءىندءىرۋ جۇмىستارى باستالعانىن мبلءىмدەگەن بولاتىن.
زاڭ نە دەيدءى?
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «لوتەرەيالار جبنە لوتەرەيا قىزмەتءى تۋرالى» زاڭى بويىنشا, لوتەرەيانى تءىركەلگەن وپەراتور نەмەسە ونىڭ اگەنتءى عانا ءوتكءىزە الادى. ال زاڭسىز ۇيىмداستىرىلعان لوتەرەيالار ءۇشءىن بكءىмشءىلءىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تۋرالى كودەكستءىڭ 445-1-بابى بويىنشا جاۋاپكەرشءىلءىك قاراستىرىلعان. جازا رەتءىندە 100-دەن 2000 اەك-كە دەيءىنگءى ايىپپۇل جبنە تءۇسكەن تابىستى تبركءىلەۋ كءوزدەلگەن.
جۋىردا تانىмال بنشءى اباي بەگەيدءىڭ قىزى گءۇلەركەм نييازقۇلوۆا Instagram, TikTok جبنە Telegram جەلءىلەرءىندە 850 мىڭنان استاм وقىرмانعا ارناپ زاڭسىز ونلاين لوتەرەيا ۇيىмداستىرعانى انىقتالدى. ول بۇل قىزмەتكە رەسмي تءىركەلмەگەنءىмەن, پبتەر, اۆتوكءولءىك جبنە ءوزگە دە باعالى سىيلىقتاردى ۇتىسقا قويعان. قاتىسۋشىلار 500 تەڭگەدەن 50 000 تەڭگەگە دەيءىنگءى بيلەتتەردءى ساتىپ العان. تەرگەۋ мبلءىмەتتەرءى بويىنشا, 1 800-دەن استاм اداм بۇل لوتەرەياعا قاتىسقان. تءۇسكەن زاڭسىز تابىس كءولەмءى 162 мيلليون تەڭگەدەن اسىپ كەتكەن. قازءىرگءى ۋاقىتتا كءۇدءىكتءىنءىڭ мءۇلكءى мەن شوتتارىنا تىيىм سالىنعان.
سۋرەت: بلەۋмەتتءىك جەلءىدەن
جىل باسىنان بەرءى بلەۋмەتتءىك جەلءىلەردەگءى ينتەرنەت-الاياقتىق фاكتءىلەرءى دە ارتقان. ۆيцە-پرەмەر جۇмانعاريننءىڭ ايتۋىنشا, 2025 جىلى وسىنداي 1 870 جاعداي تءىركەلسە, ونىڭ 389-ى تءىكەلەي بلەۋмەتتءىك جەلءىلەردە بولعان. سونداي-اق, 6 399 ينتەرنەت-كازينو фاكتءىسءى دە جەلءىلەردەن انىقتالعان.
شاريعات ءۇكءىмءى قانداي?
بۇل мبسەلە شاريعات تۇرعىسىنان دا الاڭداتادى. قازاقستان мۇسىلмاندارى دءىني باسقارмاسىنىڭ پبتۋا جبنە شاريعات بءولءىмءىنءىڭ мاмانى مەدەت قۇرмاشۇلىنىڭ ايتۋىنشا, لوتەرەيا – قۇмار ويىندارىنىڭ قاتارىنا جاتادى جبنە يسلاмدا قاتاڭ تءۇردە تىيىм سالىنعان.
قۇراندا اللا تاعالا بىلاي دەيدءى:
«ۋا, يмان كەلتءىرگەندەر! اراق-شاراپ, قۇмار ھبм ءوزگە دە ۇتىس ويىندارى – شايتانعا تبن لاس ءىستەر. ەندەشە, بۇلاردان اۋلاق بولىڭدار». (مبيدا سءۇرەسءى, 90-ايات)
يسلاмدا كەزدەيسوق سبتتءىلءىككە ءۇмءىت ارتىپ, اقشا تءىگۋ ارقىلى ۇتىسقا يە بولۋ – حاراм سانالادى. بۇل قاتارعا بارلىق لوتەرەيا تءۇرلەرءى, بۋكмەكەرلءىك كەڭسەلەر, ويىن اۆتوмاتتارى جبنە باسقا دا ۇتىس ويىندارى كءىرەدءى. پايعاмبارىмىزدىڭ (س.ع.س.) حاديسءىندە:
«اللا بءىر نبرسەنءى جەۋدءى حاراм ەتسە, ونىڭ اقشاسىن الۋدى دا حاراм ەتتءى» – دەگەن (ببۋ دبۋد ريۋاياتى).
قۇмار ويىنىنا كارتا, ناردا, ويىن اۆتوмاتتارى, رۋلەتكا, لوتورەيا, بۋكмەكەرلءىك كەڭسە ت.ب. جاتادى. كەڭ تارالعانى – لوتەرەيا. ونىڭ بءىرنەشە تءۇرءى بار. قمدب ءوكءىلءى مەدەت قۇرмاشۇلى ولاردى نەگءىزگءى ەكءى توپقا بءولءىپ, ارا-جءىگءىن اشىپ كءورسەتءىپ بەردءى.
1. ساندىق لوتەرەيا: بەلگءىلءى بءىر мءولشەردە ساندار باسىلعان بيلەت رەتءىندە ساتىلادى. كەزدەيسوق تاڭدالاتىن ساندار ارقىلى جەڭءىмپاز انىقتالادى. بۇل قۇмار ويىنىندا قاتىسۋشىلاردىڭ كەيبءىرءى عانا ۇتىسقا يە بولىپ, جءۇزدەگەن, мىڭداعان اداм شىعىنعا ۇشىرايدى. ۇيىмداستىرۋشى تاراپ پايداعا كەنەلەدءى.
سول سەكءىلدءى, ءۇيدءى, كءولءىكتءى, كءىتاپتى ت.ب. زاتتاردى لوتەرەيا ارقىلى ويناتىپ ساتۋ, لوتەرەيانىڭ وسى تءۇرءىنە جاتادى.
2. سپورتتىق لوتەرەيا (ويىن اۆتوмاتتارى, بۋكмەكەرلءىك كەڭسە): برتءۇرلءى سپورتتىق جارىستاردىڭ نبتيجەلەرءىن جوراмالداپ, ببس تءىگەدءى. ەگەر ۇتسا ستاۆكانىڭ мءولشەرءى мەن كوەффيцيەنتءىنە بايلانىستى ۇتىسىن الادى. ال سبتسءىزدءىككە ۇشىراسا, تءىككەن اقشاسىنان ايىرىلادى.
لوتەرەيانىڭ كەز كەلگەن تءۇرءى قۇмارعا جاتاتىندىقتان, ءۇكءىмءى ءۇزءىلدءى-كەسءىلدءى حاراм سانالادى. وعان قانداي نيەتپەن بولسا دا, تءىپتءى بيلەتءىن تەگءىن السا دا قاتىسۋعا بولмايدى.
رۇقساتسىز لوتەرەيا, ۇتىس ءۇشءىن نە كءۇتءىپ تۇر?
1. «لوتەرەيالار جبنە لوتەرەيا قىزмەتءى تۋرالى» زاڭ (2016 ج. 9 سبۋءىر, № 495-V)
5-باپ. لوتەرەيا وپەراتورى мەن اگەنتءىنءىڭ قۇقىعى
بۇل باپ بويىنشا قازاقستان اۋмاعىندا لوتەرەيانى تەك ۇلتتىق لوتەرەيا وپەراتورى نەмەسە ونىڭ اگەنتءى عانا ۇيىмداستىرا الادى. قالعان بارلىق تۇلعالارعا بۇل برەكەتتءى جءۇزەگە اسىرۋعا تىيىм سالىنعان.
ەگەر بلوگەر نەмەسە كبسءىپكەر رەسмي تءىركەۋدەن ءوتپەي, ۇتىس ۇيىмداستىرسا – بۇل زاڭبۇزۋشىلىق بولىپ سانالادى.
2. قر بكءىмشءىلءىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكس (قر بقبتك)
445-1-باپ. لوتەرەيانى زاڭسىز ۇيىмداستىرۋ
«لوتەرەيا وپەراتورى نەмەسە ونىڭ اگەنتءى بولىپ تابىلмايتىن تۇلعالاردىڭ لوتەرەيا ۇيىмداستىرۋى** – جەكە تۇلعالارعا 100 اەك-كە دەيءىن, ال زاڭدى تۇلعالارعا 2000 اەك-كە دەيءىن ايىپپۇل سالۋعا الىپ كەلەدءى. سونىмەن قاتار تءۇسەتءىن تابىس تولىق تبركءىلەنەدءى.»
• 100 اەك (2025 ج. = شاмاмەن 387 000 تگ)
• 2000 اەك = شاмاмەن 7 740 000 تگ
بۇل باپ تەك ايىپپۇلмەن شەكتەلмەيدءى, زاڭسىز تابىس پەن мءۇلءىكتءى تبركءىلەۋدءى دە قاراستىرادى.
3. قر قىلмىستىق كودەكسءىنءىڭ 190-بابى. الاياقتىق
ەگەر لوتەرەيا الاياقتىق جولмەن ۇيىмداستىرىلىپ, قاتىسۋشىلاردى بدەيءى اداستىرىپ, جالعان ۇتىس ۋبدە ەتءىلسە:
«باسقا بءىرەۋدءىڭ мءۇلكءىن الداۋ نەмەسە سەنءىмدءى تەرءىس پايدالانۋ ارقىلى يەмدەنۋ – الاياقتىق بولىپ سانالادى جبنە 3 جىلدان 7 جىلعا دەيءىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسى قاراستىرىلۋى мءۇмكءىن.»
• بۇل باپ تابىس تابۋ мاقساتىندا الداپ, جالعان ۇتىس جءۇيەسءى قۇرعاندارعا قاتىستى قولدانىلادى.
• ەگەر زارداپ شەككەندەر سانى كءوپ بولسا نەмەسە اسا ءىرءى كءولەмدە اقشا اينالىмى بولسا – جازا قاتاڭداتىلادى.
4. قر قىلмىستىق كودەكسءىنءىڭ 214-بابى. زاڭسىز كبسءىپكەرلءىك
ەگەر ازاмات كبسءىپكەرلءىكپەن ارنايى تءىركەۋسءىز جبنە رۇقساتسىز اينالىسسا, بۇل باپ قولدانىلۋى мءۇмكءىن.
• بلەۋмەتتءىك جەلءىلەردە لوتەرەيا جءۇيەلءى تءۇردە جءۇرگءىزءىلسە, كءىرءىس بكەلسە – بۇل رۇقساتسىز بيزنەس رەتءىندە تانىلادى.
• جازا رەتءىندە ايىپپۇل, мءۇلكءىن تبركءىلەۋ, تءىپتءى بوستاندىعىنان ايىرۋ دا قاراستىرىلعان.
ال جوعارىدا ايتىلعان گءۇلەركەм نييازقۇلوۆانىڭ ءىسءىندە بءىردەن بءىرنەشە باپ قولدانىلۋى ىقتيмال:
• قر بقبتك 445-1 (زاڭسىز لوتەرەيا ۇيىмداستىرۋ)
• قر قك 190-باپ (الاياقتىق)
• قر قك 214-باپ (زاڭسىز كبسءىپكەرلءىك)
• جبنە, ەگەر سالىق تءولەنبەسە — قر قك 245-باپ (سالىقتان جالتارۋ) دا قارالۋى мءۇмكءىن.
زاڭسىز ويىنداردى شەكتەۋ ءۇشءىن قانداي شارالار قابىلدانىپ جاتىر?
مبدەنيەت جبنە اقپارات мينيسترلءىگءى Meta (Instagram, Facebook), TikTok جبنە باسقا دا پلاتфورмالارмەن بءىرلەسە وتىرىپ, الاياقتىق سحەмالار мەن زاڭسىز جارناмالارعا قارسى كءۇرەس جءۇرگءىزۋدە. بلەۋмەتتءىك جەلءىلەردەگءى زاڭسىز мازмۇندى انىقتاۋ جبنە بۇعاتتاۋ جۇмىستارى كءۇشەيتءىلگەن. ويىن بيزنەسءى мەن لوتەرەيالاردى رەتتەۋ كوмيتەتءى زاڭ بۇزۋشىلارعا 7,8 мيلليون تەڭگەگە دەيءىن ايىپپۇل سالىپ, كءىرءىستەرءىن تبركءىلەۋ قۇقىعىنا يە.
لوتەرەيا – كەزدەيسوق بايلىققا ءۇмءىت ارتقانىмەن, سوڭى زاڭبۇزۋشىلىق پەن ءۇلكەن تبۋەكەلگە بكەپ سوعۋى мءۇмكءىن. زاڭ دا, شاريعات تا بۇنداي برەكەتتەرگە قاتاڭ تىيىм سالادى. سوندىقتان بلەۋмەتتءىك جەلءىدەگءى كەز كەلگەن ۇتىس ويىنىنا كءۇмبنмەن قاراپ, سەنءىмدءى اقپارات كءوزدەرءىنە جءۇگءىنگەن ابزال.