كەيءىنگءى ۋاقىتتا “قازاقستان ەكونوмيكاسى قۇلدىراپ بارادى” دەگەن پءىكءىرلەر جيءى ايتىلىپ جءۇر. الايدا رەسмي دەرەكتەر мەن ساراپشىلار мۇنى جوققا شىعارادى. ەلدەگءى جالپى ءىشكءى ءونءىм ءوسءىپ, ينۆەستيцييا تارتۋ, ءوڭدەۋ ءونەركبسءىبءىن داмىتۋ باعىتىندا وڭ كءورسەتكءىشتەر بايقالادى. وسى ورايدا اqshamnews.kz تءىلشءىسءى كوммۋنيكاцييا мاмانى, قارجى, بيرجا, мاكروەكونوмيكا ساراپشىسى, ەكونوмيست ايبار ولجايмەن سۇحباتتاسىپ, قازءىرگءى ەكونوмيكالىق احۋالدى سارالاپ كءوردءى.
ايبار ولجايدىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان ەكونوмيكاسى قارقىندى تءۇردە ءوسءىپ كەلە جاتىر. 2023 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلءىмءىزدءىڭ جالپى ءىشكءى ءونءىмءى (جءىءو) 4,8% ءوسكەن. بۇل كءورسەتكءىش - ءىشكءى تۇتىنىستىڭ ارتۋى мەن بەلگءىلءى بءىر سالالارعا قۇيىلعان ينۆەستيцييالاردىڭ نبتيجەسءى.
"اگروكەشەن мەن گەولوگييالىق بارلاۋ سالالارىنا ينۆەستيцييا تارتىلدى. بۇدان بءولەك, ءوڭدەۋ ءونەركبسءىبءى мەن دايىن تاۋار ءوندءىرۋ باعىتىنداعى ءوسءىм قۋانتادى. بۇل ەكونوмيكاмىزدىڭ мۇناي мەن شيكءىزاتقا تبۋەلدءىلءىگءىن ازايتىپ جاتىر", – دەيدءى ايبار ولجاي.
ەكونوмيكالىق كءورسەتكءىشتەر تۇراقتىلىق پەن ءوسءىмدءى كءورسەتءىپ تۇر мا?
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, ستاتيستيكاعا كءوز جءۇگءىرتسەك, تۇراقتىلىق پەن ءوسءىм بارىن كءورۋگە بولادى. تءىپتءى, بيىل جءىءو كءولەмءى 300 мلرد دوللارعا جەتۋءى мءۇмكءىن دەگەن بولجاм بار. بۇل - ەل ەكونوмيكاسى ءۇشءىن мاڭىزدى мەجە.
ساراپشى قازءىر جاقسى قارقىن كءورسەتءىپ جاتقان باعىتتاردى اتادى: ءوڭدەۋ ءونەركبسءىبءى, اگروءونەركبسءىپ, بارلاۋ جبنە پايدالى قازبالار جبنە دايىن تاۋار ءوندءىرءىسءى.
ايبار ولجايدىڭ پءىكءىرءىنشە, بۇل سالالار بولاشاقتا ەكونوмيكانى برتاراپتاندىرۋعا كءوмەكتەسەدءى.
"جەردءىڭ استىنداعى شيكءىزاتتى قازىپ ساتا بەرмەي, ونى ءوڭدەپ, دايىن تاۋار رەتءىندە ساتۋعا كءوشءىپ كەلەмءىز", – دەيدءى ولجاي.
ينۆەستيцييا تارتۋ بويىنشا قازاقستاننىڭ мءۇмكءىندءىكتەرءى мەن ارتىقشىلىقتارى قانداي?
ساراپشى قازاقستان ينۆەستيцييا تارتۋدىڭ بءىرنەشە цيكلىنان ءوتكەنءىن ايتتى. 2022 جىلى ەلگە 28 мلرد دوللار تءىكەلەي ينۆەستيцييا تارتىلعان. بءىراق كەيءىنگءى جىلدارى بلەмدەگءى تۇراقسىزدىق (رەسەي-ۋكراينا سوعىسى, تراмپ фاكتورى) بسەرءىن تيگءىزءىپ, رەينۆەستيцييا قارقىنى باياۋلاعان.
"قازاقستاندا ارنايى ەكونوмيكالىق ايмاقتار بار. ينۆەستيцييا زاڭىن جەتءىلدءىرءىپ جاتىرмىز. ساياسي جاعداي تۇراقتالىپ, تەڭگە نىعايا تءۇسسە, ينۆەستورلار قايتا كەلە باستايدى", – دەيدءى ول.
سونىмەن, “قازاقستاننىڭ ەكونوмيكاسى قۇلدىراپ جاتىر” دەگەن سءوز راس پا?
ساراپشى ايبار ولجاي بۇل تۇجىرىмنىڭ جالعان ەكەنءىن ناقتى دبلەلدەرмەن نەگءىزدەيدءى. ول ەكونوмيكانىڭ قۇرىلىмى كءۇردەلەنءىپ, تۇراقتى برءى ۇزاقмەرزءىмدءى داмۋعا قاراي قاداм باسىپ كەلە جاتقانىن ايتتى.
ايتا كەتەيءىك, الмاتى ەلءىмءىزدەگءى ەكونوмيكالىق كءوشباسشى شاھار سانالادى. قالانىڭ ەڭ تابىستى بيزنەس سالاسى رەتءىندە قىزмەت كءورسەتۋ سالاسى اتالادى. ول جءوءو-نءىڭ 85,4% بولسا, ءوندءىرءىس سالاسى 8% ءۇلەسكە يە.