Qazaqstanda robototehnıka men jasandy ıntellekt salasy sońǵy jyldary qarqyndy damyp keledí. Būl baǵyttaǵy ózgeríster men negízgí máseleler Aıgerím Esímhannyń «AI Ǵylym» baǵdarlamasynyń kezektí shyǵarylymynda keńínen talqylandy. Baǵdarlamaǵa Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ūlttyq unıversıtetíníń Mehanıka-matematıka fakultetíníń aǵa oqytushysy, robototehnıka páníníń dárískerí Baljan Ibragımqyzy men «Tsıfrlyq tehnologıyalar jáne robototehnıka» halyqaralyq ınstıtuty men robototehnıka ortalyǵynyń aǵa ǵylymı qyzmetkerí Talǵat Súndetov qatysyp, salanyń búgíngí ahualy men bolashaǵyna qatysty píkírlerín ortaǵa saldy.
Robototehnıka elde qalaı damyp jatyr?
Baljan Ibragımqyzy QazŪU-da robototehnıka mamandyǵynyń ashylǵanyna alty jyl ǵana bolsa da, alǵashqy nátıjeler baıqalyp otyrǵanyn aıtty. Osy uaqyt íshínde studentter halyqaralyq jarystarǵa qatysyp, ǵalymdar zertteu ınstıtuttary men sheberhanalarda túrlí jobalar ázírleuge kírísken. Unıversıtette jańa zerthanalar ashylyp, praktıkalyq jūmystarǵa basymdyq berílíp jatyr. Onyń sózínshe, aldaǵy uaqytta būl baǵytta jańalyqtar kóp bolmaq.
Baǵdarlama barysynda robototehnıkanyń Qazaqstanda qalaı qalyptasqan da sóz boldy. Talǵat Súndetovtíń aıtuynsha, QazŪU alǵashqylardyń bírí bolyp robototehnıka zerthanasyn ashqan. Bastapqy kezeńde mıkroelektronıka salasynda zertteu júrgízílíp, kompyuterlík chıpterdí baǵdarlamalau baǵytynda jūmys ístegen. Keıín būl qyzyǵushylyq Qazaqstanda alǵash ret nanosputnık modelín jasauǵa alyp kelgen. Osy tájírıbeníń negízínde eldegí alǵashqy robototehnıka synyby ashylyp, sala bílím beru júıesínde damı bastaǵan.
Alǵashqy jyldary robototehnıka mektepterde damydy. Keıín túrlí jarystar ūıymdastyrylyp, būl baǵytqa jastardyń qyzyǵushylyǵy kúrt artqan. Talǵat Súndetovtíń píkírínshe, jarys pen básekelestík qazaq jastaryna erekshe áser etedí.
«Dál osy jarystar robototehnıkanyń damuyna serpín berdí. Sonyń nátıjesínde Qazaqstan sońǵy tórt jyl boıy robototehnıka salasy boıynsha álemdík deńgeıde aldyńǵy qatarda tūr. Būl elímízdíń áleuetí joǵary ekenín jáne jetekshí elderdíń qataryna qosyluǵa múmkíndígí bar ekenín kórsetedí. Endí būl baǵytty unıversıtet deńgeıínde júıelí túrde qoldap, damtu kerek», – dedí ol.
Robototehnıkaǵa jastardyń qyzyǵushylyǵy artyp kele jatyr
Baljan Ibragımqyzy robototehnıkaǵa degen qyzyǵushylyqtyń jyl saıyn artyp kele jatqanyn aıtady. Onyń sózínshe, kóp adam robototehnıka dese adam keıpíndegí robotty elestetedí. Alaıda būl – eń aldymen ınjenerlík mamandyq. Óndíríste, kólík jasauda, tūrmystyq tehnıkada qoldanylatyn avtomattandyrylǵan júıelerdíń barlyǵy robototehnıkaǵa jatady. Bıyl QazŪU-da dál osy mamandyqqa 32 student oquǵa qabyldanǵan. Al byltyr būl kórsetkísh nebárí alty adamdy qūraǵan edí. Magıstratura men doktoranturaǵa túsíp jatqan jastar da kóbeıgen.
«Memleket jastardy óte jaqsy qoldap, jaǵdaıyn jasap jatyr. Granttardyń sanyn kóbeıtíp, oquǵa túsuge arnalǵan shektí baldy da tómendetíp qoıdy. Oqımyn, osy salany damytamyn degen studentterge kómektesuge bíz de daıynbyz», – dedí Baljan Ibragımqyzy.
Baǵdarlama barysynda saladaǵy negízgí másele de aıtyldy. Talǵat Súndetovtíń sózínshe, robototehnıka mamandary úshín jūmys oryndary álí de jetkílíksíz.
«Qazírgí tańda oquyn ayaqtaǵan jas mamandar kóbíne bílím beru salasyna nemese startap jobalarǵa ketuge májbúr. Óndírístík robototehnıka tolyq damymaǵandyqtan, jūmys naryǵynda sūranys shekteulí», – deıdí ol.
Robottar adamnyń ornyn basyp, olardy jūmyssyz qaldyra ma?
Al Baljan Ibragımqyzy Qazaqstanda startap jobalarǵa qarjylandyru bar ekenín, jańa ıdeyalardy memleket qoldap jatqanyn aıta kettí. Sondaı-aq, qoǵamda «robottar adamdardy jūmyssyz qaldyrady» degen úreı bar ekenín de jasyrmady. Onyń aıtuynsha, robot – adamnyń básekelesí emes, kerísínshe kómekshí qūral.
«Robottandyru adamdardy jūmyssyz qaldyrmaıdy, kerísínshe jańa mamandyqtardyń paıda boluyna jol ashady. Auyr, qauíptí jūmystardy robottarǵa júkteu arqyly adamnyń ómírín jeńíldetuge bolady. Sondyqtan, adamnyń ornyn basyp alady dep qoryqudyń qajetí joq» – deıdí ol.
Sūhbatta robototehnıka men jasandy ıntellekttíń baılanysy turaly da áńgíme boldy. Baljan Ibragımqyzy robotty mehanıkalyq qūrylǵyǵa, al jasandy ıntellekttí onyń «mıyna» teńedí. Robot aldyn ala jazylǵan algorıtm arqyly nemese jasandy ıntellekt kómegímen ís-áreket jasaıdy. Jasandy ıntellekt keı jaǵdaıda sheshím qabyldaı alady. Mysaly, úı jınaıtyn robottar óz baǵytyn anyqtap, keńístíktí baǵdarlaı alady. Alaıda olar adamnyń ornyn tolyq almastyra almaıdy, tek berílgen tapsyrmany ǵana oryndaı alady.
Būl píkírdí Talǵat Súndetov te qoldady. Ol halyq arasynda jasandy ıntellekt adamǵa baǵynbaı ketedí degen túsíník bar ekenín atap óttí.
«Bíraq qazír tehnologıya álí mūndaı deńgeıge jetken joq. Jasandy ıntellekt berílgen aqparatty óńdep, qaıta ūsynady. Al shyǵarmashylyq oılau tek adamǵa tán», – dedí ol.
Qazaqstan men Qytaı arasynda ashylǵan ınsıtut bízge qandaı paıda ákelíp jatyr?
Baǵdarlama barysynda Qazaqstan men Qytaı arasynda ashylǵan Tsıfrlyq tehnologıyalar jáne robototehnıka halyqaralyq ınstıtutynyń jūmysy turaly da aıtyldy. Baljan Ibragımqyzynyń sózínshe, būl ortalyq Qytaıdyń úzdík kompanıyalarynyń bírímen bírlesíp ashylǵan. Instıtutta robototehnıkalyq júıeler mamandyǵy boıynsha bakalavr, magıstrant jáne doktoranttar bílím alyp jatyr.
«Būryn studentter tek teorıya júzínde bílím alatyn edí. Al qazír osy ınsıtuttyń arqasynda robottardy kózben kóríp, qūrylǵylarmen jūmys ístep, tájírıbe jınaqtap júr», – deıdí Baljan
Ortalyqta startap jobalar ázírleu de qolǵa alynǵan. Aldaǵy uaqytta otandyq robottardy jasau josparlanyp otyr. Sonymen qatar Qytaımen bírlesken qos dıplomdy bílím beru baǵdarlamasyn íske qosu kózdelgen. Būl baǵdarlama ayasynda studentter bílímíníń bír bólígín Qytaıda alyp, ekí dıplommen oquyn ayaqtaı alady. Būdan bólek, qazaqstandyq studentter men oqytushylarǵa, mektep mūǵalímderí men oqushylaryna arnalǵan praktıkalyq kurstar ashu josparda bar.
Robototehnıkany damytudyń eń tıímdí joly – básekelestík
Sūhbat sońynda robototehnıkany qalaı damytuǵa bolatyny talqylandy. Talǵat Súndetovtíń píkírínshe, būl salaǵa básekelestík qajet. Mektepter arasynda jarystar bar, endí ony unıversıtet deńgeıíne kóteru kerek. Unıversıtetaralyq jarystar studentterdí naqty jobalarǵa, startaptarǵa, ınvestor tartuǵa jeteleıdí.
Al Baljan Ibragımqyzy konkurstarda jeńíske jetken jastarǵa grant pen qarjylaı qoldau kórsetu motıvatsıyany kúsheıtetínín atap óttí.