Qazaqstanda robototehnıka men jasandy ıntellekt salasy sońǵy jyldary qarqyndy damyp keledi. Bul baǵyttaǵy ózgerister men negizgi máseleler Aıgerim Esimhannyń «AI Ǵylym» baǵdarlamasynyń kezekti shyǵarylymynda keńinen talqylandy. Baǵdarlamaǵa Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń Mehanıka-matematıka fakúltetiniń aǵa oqytýshysy, robototehnıka pániniń dáriskeri Baljan Ibragımqyzy men «Sıfrlyq tehnologıalar jáne robototehnıka» halyqaralyq ınstıtýty men robototehnıka ortalyǵynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri Talǵat Súndetov qatysyp, salanyń búgingi ahýaly men bolashaǵyna qatysty pikirlerin ortaǵa saldy.
Robototehnıka elde qalaı damyp jatyr?
Baljan Ibragımqyzy QazUÝ-da robototehnıka mamandyǵynyń ashylǵanyna alty jyl ǵana bolsa da, alǵashqy nátıjeler baıqalyp otyrǵanyn aıtty. Osy ýaqyt ishinde stýdentter halyqaralyq jarystarǵa qatysyp, ǵalymdar zertteý ınstıtýttary men sheberhanalarda túrli jobalar ázirleýge kirisken. Ýnıversıtette jańa zerthanalar ashylyp, praktıkalyq jumystarǵa basymdyq berilip jatyr. Onyń sózinshe, aldaǵy ýaqytta bul baǵytta jańalyqtar kóp bolmaq.
Baǵdarlama barysynda robototehnıkanyń Qazaqstanda qalaı qalyptasqan da sóz boldy. Talǵat Súndetovtiń aıtýynsha, QazUÝ alǵashqylardyń biri bolyp robototehnıka zerthanasyn ashqan. Bastapqy kezeńde mıkroelektronıka salasynda zertteý júrgizilip, kompúterlik chıpterdi baǵdarlamalaý baǵytynda jumys istegen. Keıin bul qyzyǵýshylyq Qazaqstanda alǵash ret nanospýtnık modelin jasaýǵa alyp kelgen. Osy tájirıbeniń negizinde eldegi alǵashqy robototehnıka synyby ashylyp, sala bilim berý júıesinde damı bastaǵan.
Alǵashqy jyldary robototehnıka mektepterde damydy. Keıin túrli jarystar uıymdastyrylyp, bul baǵytqa jastardyń qyzyǵýshylyǵy kúrt artqan. Talǵat Súndetovtiń pikirinshe, jarys pen básekelestik qazaq jastaryna erekshe áser etedi.
«Dál osy jarystar robototehnıkanyń damýyna serpin berdi. Sonyń nátıjesinde Qazaqstan sońǵy tórt jyl boıy robototehnıka salasy boıynsha álemdik deńgeıde aldyńǵy qatarda tur. Bul elimizdiń áleýeti joǵary ekenin jáne jetekshi elderdiń qataryna qosylýǵa múmkindigi bar ekenin kórsetedi. Endi bul baǵytty ýnıversıtet deńgeıinde júıeli túrde qoldap, damtý kerek», – dedi ol.
Robototehnıkaǵa jastardyń qyzyǵýshylyǵy artyp kele jatyr
Baljan Ibragımqyzy robototehnıkaǵa degen qyzyǵýshylyqtyń jyl saıyn artyp kele jatqanyn aıtady. Onyń sózinshe, kóp adam robototehnıka dese adam keıpindegi robotty elestetedi. Alaıda bul – eń aldymen ınjenerlik mamandyq. Óndiriste, kólik jasaýda, turmystyq tehnıkada qoldanylatyn avtomattandyrylǵan júıelerdiń barlyǵy robototehnıkaǵa jatady. Bıyl QazUÝ-da dál osy mamandyqqa 32 stýdent oqýǵa qabyldanǵan. Al byltyr bul kórsetkish nebári alty adamdy quraǵan edi. Magıstratýra men doktorantýraǵa túsip jatqan jastar da kóbeıgen.
«Memleket jastardy óte jaqsy qoldap, jaǵdaıyn jasap jatyr. Granttardyń sanyn kóbeıtip, oqýǵa túsýge arnalǵan shekti baldy da tómendetip qoıdy. Oqımyn, osy salany damytamyn degen stýdentterge kómektesýge biz de daıynbyz», – dedi Baljan Ibragımqyzy.
Baǵdarlama barysynda saladaǵy negizgi másele de aıtyldy. Talǵat Súndetovtiń sózinshe, robototehnıka mamandary úshin jumys oryndary áli de jetkiliksiz.
«Qazirgi tańda oqýyn aıaqtaǵan jas mamandar kóbine bilim berý salasyna nemese startap jobalarǵa ketýge májbúr. Óndiristik robototehnıka tolyq damymaǵandyqtan, jumys naryǵynda suranys shekteýli», – deıdi ol.
Robottar adamnyń ornyn basyp, olardy jumyssyz qaldyra ma?
Al Baljan Ibragımqyzy Qazaqstanda startap jobalarǵa qarjylandyrý bar ekenin, jańa ıdeıalardy memleket qoldap jatqanyn aıta ketti. Sondaı-aq, qoǵamda «robottar adamdardy jumyssyz qaldyrady» degen úreı bar ekenin de jasyrmady. Onyń aıtýynsha, robot – adamnyń básekelesi emes, kerisinshe kómekshi qural.
«Robottandyrý adamdardy jumyssyz qaldyrmaıdy, kerisinshe jańa mamandyqtardyń paıda bolýyna jol ashady. Aýyr, qaýipti jumystardy robottarǵa júkteý arqyly adamnyń ómirin jeńildetýge bolady. Sondyqtan, adamnyń ornyn basyp alady dep qoryqýdyń qajeti joq» – deıdi ol.
Suhbatta robototehnıka men jasandy ıntellekttiń baılanysy týraly da áńgime boldy. Baljan Ibragımqyzy robotty mehanıkalyq qurylǵyǵa, al jasandy ıntellektti onyń «mıyna» teńedi. Robot aldyn ala jazylǵan algorıtm arqyly nemese jasandy ıntellekt kómegimen is-áreket jasaıdy. Jasandy ıntellekt keı jaǵdaıda sheshim qabyldaı alady. Mysaly, úı jınaıtyn robottar óz baǵytyn anyqtap, keńistikti baǵdarlaı alady. Alaıda olar adamnyń ornyn tolyq almastyra almaıdy, tek berilgen tapsyrmany ǵana oryndaı alady.
Bul pikirdi Talǵat Súndetov te qoldady. Ol halyq arasynda jasandy ıntellekt adamǵa baǵynbaı ketedi degen túsinik bar ekenin atap ótti.
«Biraq qazir tehnologıa áli mundaı deńgeıge jetken joq. Jasandy ıntellekt berilgen aqparatty óńdep, qaıta usynady. Al shyǵarmashylyq oılaý tek adamǵa tán», – dedi ol.
Qazaqstan men Qytaı arasynda ashylǵan ınsıtýt bizge qandaı paıda ákelip jatyr?
Baǵdarlama barysynda Qazaqstan men Qytaı arasynda ashylǵan Sıfrlyq tehnologıalar jáne robototehnıka halyqaralyq ınstıtýtynyń jumysy týraly da aıtyldy. Baljan Ibragımqyzynyń sózinshe, bul ortalyq Qytaıdyń úzdik kompanıalarynyń birimen birlesip ashylǵan. Instıtýtta robototehnıkalyq júıeler mamandyǵy boıynsha bakalavr, magıstrant jáne doktoranttar bilim alyp jatyr.
«Buryn stýdentter tek teorıa júzinde bilim alatyn edi. Al qazir osy ınsıtýttyń arqasynda robottardy kózben kórip, qurylǵylarmen jumys istep, tájirıbe jınaqtap júr», – deıdi Baljan
Ortalyqta startap jobalar ázirleý de qolǵa alynǵan. Aldaǵy ýaqytta otandyq robottardy jasaý josparlanyp otyr. Sonymen qatar Qytaımen birlesken qos dıplomdy bilim berý baǵdarlamasyn iske qosý kózdelgen. Bul baǵdarlama aıasynda stýdentter biliminiń bir bóligin Qytaıda alyp, eki dıplommen oqýyn aıaqtaı alady. Budan bólek, qazaqstandyq stýdentter men oqytýshylarǵa, mektep muǵalimderi men oqýshylaryna arnalǵan praktıkalyq kýrstar ashý josparda bar.
Robototehnıkany damytýdyń eń tıimdi joly – básekelestik
Suhbat sońynda robototehnıkany qalaı damytýǵa bolatyny talqylandy. Talǵat Súndetovtiń pikirinshe, bul salaǵa básekelestik qajet. Mektepter arasynda jarystar bar, endi ony ýnıversıtet deńgeıine kóterý kerek. Ýnıversıtetaralyq jarystar stýdentterdi naqty jobalarǵa, startaptarǵa, ınvestor tartýǵa jeteleıdi.
Al Baljan Ibragımqyzy konkýrstarda jeńiske jetken jastarǵa grant pen qarjylaı qoldaý kórsetý motıvasıany kúsheıtetinin atap ótti.